::Baydere Group::

Anasayfa Hakkımızda Hizmetler Kariyer İletişim

BORÇLAR KANUNU

Kanun Numarası : 818

Kabul Tarihi : 22/4/1926

Resmi Gazete : Tarih : 29/4/1926 Sayı: 359

BİRİNCİ KISIM

Umumi hükümler

BİRİNCİ BAP

Borçların teşekkülü

BİRİNCİ FASIL

Akitten doğan borçlar

(A) AKDİN İNİKADI

I - İki tarafın muvafakati

1 - Umumi şartlar

Madde 1 - İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan

ettikleri takdirde, akit tamam olur.

Rızanın beyanı sarih olabileceği gibi zımni dahi olabilir.

2 - İkinci derecedeki noktaların mesküt kalması:

Madde 2 - İki taraf akdin esaslı noktalarında uyuşurlar ise ikinci derece-

deki noktalar sükütla geçilmiş olsa bile akde münakit olmuş nazariyle bakılır.

İkinci derecedeki noktalar hakkında uyuşulamadığı takdirde hakim, işin mahi-

yetine bakarak onları tayin eyler.

Akitlerin şekillerine müteallik hükümler mahfuzdur.

II- İcap ve kabul

1 - Kabul için müddet tayini

Madde 3 - Kabul için bir müddet tayin ederek başka kimseye bir akdin yapıl-

masını teklif eden kimse, bu müddetin hitamına kadar icabından dönemez. Bu müd-

det bitmeden evvel kabul haberi kendisine yetişmezse, icap ile bağlı kalmaz.

2 - Kabul için müddet tayin olunmaksızın icap

a) Hazırlar beyninde

Madde 4 - Kabul için bir müddet tayin olunmaksızın hazır olan bir şahsa

karşı vakı olan icap derhal kabul olunmadığı takdirde, anı yapan bağlı kalmaz.

İki taraf yahut vekillerinin bizzat telefon ile yaptıkları akitlere hazır-

lar arasında icra olunmuş nazariyle bakılır.

b) Gaipler arasında:

Madde 5 - Hazır olmıyan bir şahsa karşı müddet tayin olunmaksızın dermeyan

olunan icap, zamanında ve muntazam surette irsal olunmuş bir cevabın vusulüne

intizar edebileceği dakikaya kadar, onu yapan hakkında lüzum ifade eder.

Bu kimsenin icabını zamanında vasıl olmuş addetmeğe hakkı vardır.

Vaktinde gönderilen kabul haberi icabı yapana geç varır ve o kimse onunla

mülzem olmamak iddiasında bulunursa keyfiyeti derhal kabul edene bildirmeğe

mecburdur.

3 - Zımni kabul:

Madde 6 - İcabı dermeyan eden kimse gerek işin hususi mahiyetinden gerek

hal ve mevkiin icabından naşi sarih bir kabule intizar mecburiyetinde olmadığı

takdirde, eğer icap münasip bir müddet içinde reddolunmamış ise, akde münakit

olmuş nazariyle bakılır.

4 - İltizamsız icap ve aleni icap :

Madde 7 - İcabı dermeyan eden kimse bu baptaki hakları mahfuz olduğunu sara-

haten beyan eder yahut akdi iltizam etmemek niyetinde olduğu gerek halin mukte-

zasından gerek işin hususi mahiyetinden istidlal olunursa, icap lüzum ifade

etmez.

Tarife ve cari fiyat irsali icap teşkil etmez.

Semenini göstererek emtia teşhiri, kaideten icap addolunur.

5 - İlan suretiyle vuku bulan vaitler:

Madde 8 - Bir iş veya bir şey mukabilinde ilan suretiyle bir bedel vadeden

kimse, vadine tevfikan o bedeli vermeğe mecburdur.

O iş veya o şey husule gelmeksizin o kimse vadinden nükül ederse vadettiği

bedeli tecavüz etmemek üzere diğerinin hüsnü niyetle yaptığı masrafı ödemeğe

mecburdur. Fakat umulan muvaffakiyetin elde edilemiyeceğini vaadi yapan kimse

ispat ettiği surette, bu mecburiyete mahal kalmaz.

6 - İcap ve kabulün geri alınması :

Madde 9 - İcabın geri alındığı haberi icabın vusulünden evvel yahut aynı

zamanda mürselünileyhe vasıl olur yahut icaptan sonra vasıl olmakla beraber

mürselünileyhe icaba muttali olmazdan evvel kendisine tebliğ olunursa, icap

keenlemyekün addolunur.

Bu kaide kabulün geri alınmasına da tatbik edilir.

III - Gaipler arasında vukubulan bir akdin hangi zamana istinat ettiği :

Madde 10 - Gaipler arasında icra olunan akitler, kabul haberi irsal olundu-

ğu anda hüküm ifade ederler.

Eğer sarih bir kabule ihtiyaç bulunmazsa akdin hükmü, icabın vusulü anından

itibaren cereyana başlar.

(B) AKİTLERİN ŞEKLİ

I - Umumi kaide ve emrolunan şekillerin şumulü

Madde 11 - Akdin sıhhati, kanunda sarahat olmadıkça hiç bir şekle tabi

değildir.

Kanunun emrettiği şeklin şumul ve tesiri derecesi hakkında başkaca bir hü-

küm tayin olunmamış ise akit, bu şekle riayet olunmadıkça sahih olmaz.

II - Tahriri şekil

1 - Kanunen muayyen şekil

a) Şumulü

Madde 12 - Kanunen tahriri olması lazım olan bir akdin tadili dahi tahriri

olmak lazımdır. Şu kadar ki bu akdi nakız ve tadil etmiyen mütemmim ve fer'i

şartlar bu hükümden müstesnadır.

b) Rükünleri

Madde 13 - Tahriri olması icabeden akitlerde, borç deruhte edenlerin imza-

ları bulunmak lazımdır.

Hilafı kanunda yazılı olmadıkça imzalı bir mektup veya asli borcu üzerine

alanlar tarafından imza edilmiş olan telgrafname tahriri şekil makamına kaim

olur.

c) İmza

Madde 14 - İmza, üzerine borç alan kimsenin el yazısı olmak lazımdır.

Bir alet vasıtasiyle vazolunan imza, ancak örf ve adetçe kabul olunan hal-

lerde ve hususiyle çok miktarda tedavüle çıkarılan kıymetli evrakın imzası la-

zım geldiği takdirde, kafi addolunur.

Amaların imzaları usulen tasdik olunmadıkça yahut imza ettikleri zaman

muamelenin metnine vakıf oldukları sabit olmadıkça, onları ilzam etmez.

d) İmza makamına kaim olacak işaretler

Madde 15 - İmza vaz'ına muktedir olmıyan bir şahıs, imza yerine usulen tas-

dik olunmuş ve el ile yapılmış bir alamet vazetmeğe yahut resmi bir şahadetname

kullanmağa mezundur. Kambiyo poliçesine müteallik hükümler mahfuzdur.

2 - Akitte mahfuz kalan şekil

Madde 16 - İki taraf kanunen hususi bir şekle tabi olmıyan bir akdin hususi

bir şekilde yapılmasını kararlaştırmışlar ise, akit takarrür eden şekilde yapıl-

madıkça iki taraf bununla ilzam olunamaz.

İki taraf muayyen bir surette keyfiyeti izah etmiyerek tahriri şekilden bah-

setmiş oldukları takdirde, kanun bu şekle riayet olunmasını emrediyorsa, iki ta-

rafın ona riayet etmesi lazımdır.

Madde 17 - Borcun sebebini ihtiva etmemiş olsa bile borç ikrarı muteberdir.

(D) AKİTLERİN TEFSİRİ MUVAZAA

Madde 18 - Bir akdin şekil ve şartlarını tayininde, iki tarafın gerek seh-

ven gerek akitteki hakiki maksatlarını gizlemek için kullandıkları tabirlere

ve isimlere bakılmıyarak, onların hakiki ve müşterek maksatlarını aramak lazım-

dır.

Tahriri borç ikrarına istinat ile alacaklı sıfatını iktisabeden başkasına

karşı, borçlu tarafından muvazaa iddiası dermeyan olunamaz.

(H) AKDİN MEVZUU

I - Erkanı

Madde 19 - Bir akdin mevzuu, kanunun gösterdiği hudut dairesinde, serbest-

çe tayin olunabilir.

Kanunun kat'i surette emreylediği hukuki kaidelere veya kanuna muhalefet;

ahlaka (adaba) veya umumi intizama yahut şahsi hükümlere müteallik haklara mu-

gayir bulunmadıkça, iki tarafın yaptıkları mukaveleler muteberdir.

II - Butlan

Madde 20 - Bir akdin mevzuu gayri mümkün veya gayri muhik yahut ahlaka

(adaba) mugayir olursa o akit batıldır.

Akdin muhtevi olduğu şartlardan bir kısmının butlanı akdi iptal etmeyip

yalnız şart, lağvolur. Fakat bunlar olmaksızın akdin yapılmıyacağı meczum bulun-

duğu takdirde, akitler tamamiyle batıl addolunur.

III - Gabin:

Madde 21 - Bir akitte ivazlar arasında açık bir nispetsizlik bulunduğu tak-

dirde, eğer mutazarrırın müzayaka halinde bulunmasından veya hiffetinden yahut

tecrübesizliğinden istifade suretiyle vukua getirilmiş ise, mutazarrır bir sene

zarfında akdi feshettiğini beyan ederek verdiği şeyi geri alabilir.

Bu müddet, akdin inikadından itibaren cereyan eder.

IV - Akit yapmak vadı

Madde 22 -Bir akdin ilerde inşa edilmesine dair yapılan mukavele muteberdir.

Kanun iki tarafın menfaatleri için bu akdin sıhhatini bir nevi şekle riayet

etmeğe tabi kıldığı takdirde, bu şekil o akdin yapılması taahhüdüne de tatbik

olunur.

(V) RIZADAKİ FESAT

I - Hata:

1 - Hatanın hükümleri

Madde 23 - Akit yapılırken esaslı bir hataya duçar olan taraf, o akit ile

ilzam olunamaz.

2 - Hata halleri:

Madde 24 - Esaslı hatalar, hulasatan şunlardır:

1 - Hata ettiğini iddia eden tarafın bir akit hakkında rizasını beyan eder-

ken başka bir akit kastetmiş olması.

2 - Hata ettiğini iddia eden tarafın akitte makudun aleyhi teşkil eden şey-

den gayri bir şey kastetmiş yahut üzerine borç alırken başlıca nazara aldığı

şahıs ta yanılmış olması.

3 - Hata ettiğini iddia eden tarafın taahhüt ettiği ıvazın kasdettiği şeyden

ehemmiyetli surette çok ve mukabil ıvazın ehemmiyetli surette az olması.

4 - Hata ettiğini iddia eden tarafça akdin lüzumlu vasıflarından olarak

nazara alınmasına ticari doğruluğun müsait olduğu şeylerde hata edilmiş olması.

Akdin yalnız saiklerine taalluk eden hata, esaslı değildir.

Adi hesap yanlışlığı, akdin sıhhatini ihlal etmez. Bunlar tashih olunmakla

iktifa olunur.

3 - Hüsnüniyet kaidelerine muhalif hareket davası

Madde 25 - Hataya düçar olan taraf, hüsnüniyet kaidelerine muhalif bir

surette ona istinat edemez.

Bilhassa yapmağı kastettiği akdi diğer taraf icraya hazır olduğunu beyan

ettiği takdirde, bu akit onun hakkında lüzum ifade eder.

4 - İhmal yüzÜnden hata

Madde 26 - Akdin hükmünden kurtulmak için hata ettiğini iddia eden taraf,

eğer hata kendi kusurundan ileri gelmiş ise, mukavelenin bu suretle feshinden

mütevellit zararı tazmine mecburdur. Fakat diğer taraf hataya vakıf olmuş veya

vakıf olması muktazi bulunmuş olduğu takdirde, tazminat lazım gelmez.

Eğer hakkaniyet icabederse hakim, mutazarrır olan tarafın lehinde daha fazla

tazminat hükmedebilir.

5 - Bir vasıtanın hatası

Madde 27 - İki taraftan birinin rızası bir muhbir veya tercüman gibi diğer

bir vasıta tarafından yalnış olarak naklolunduğu takdirde, hata hakkındaki

hükümlere göre muamele olunur.

II - Hile

Madde 28 - Diğer tarafın hilesiyle akit icrasına mecbur olan tarafın hatası

esaslı olmasa bile, o akit ile ilzam olunmaz.

Üçüncü bir şahsın hilsine düçar olan tarafın yaptığı akit lüzum ifade eder.

Şu kadar ki diğer taraf bu hileye vakıf bulunur veya vakıf olması lazımgelirse,

o akit lazım olmaz.

III - İkrah

1 - Akdin inkizası

Madde 29 - Eğer iki taraftan biri diğer tarafın yahut üçüncü bir şahsın ik-

rahiyle bir akit yapmış olursa, kendi hakkında lüzum ifade etmez.

İkrah, üçüncü bir şahsın fiili olup ta diğer taraf ona vakıf olmamış yahut

vakıf olması lazım bulunmamış olduğu takdirde bu ikraha düçar olan taraf, akdi

fesh ederse, hakkaniyet iktiza ettiği halde diğer tarafa tazminat vermeğe

mecburdur.

3 - İkrahın şartları

Madde 30 - İkrah olunan taraf, hal ve mevkiine nazaran kendisinin yahut

yakın akrabasından birinin hayat veya şahıs veya namus yahut malları ağır ve

derhal vukubulacak bir tehlikeye maruz olduğuna kanaat getirdiği takdirde ikrah,

muteber addolunur.

Bir hakkın veya kanuni salahiyetin isteneceği ve kullanılacağı tehdidi ile

müzayakaya düçar olan kimsenin yaptığı akit, tehdit eden için fahiş menfaatler

temin etmiyorsa; bu tehdit, ikrahı muteber addolunmaz. Fakat fahiş menfaatler

istihsali için tehdit olunan tarafın müzayaka halinde bulunmasından istifade

olunmuş olursa bu korku nazara alınır.

IV - Akde icazet ile rızanın fesadı bertaraf edilmesi

Madde 31 - Hata veya hile ile haleldar olan yahut ikrah ile yapılan akit

ile mülzem olmayan taraf bu akdi ifa etmemek hakkındaki kararını diğer tarafa

beyan yahut verdiği şeyi istirdat etmeksizin bir seneyi geçirir ise, akde ica-

zet verilmiş nazariyle bakılır. Bu mehil, hata veya hilenin anlaşıldığı veya

korkunun zail olduğu tarihten itibaren cereyan eder.

Hile ile haleldar olmuş yahut ikrah ile yapılmış olan bir akde icazet,

zarar ve ziyan talebinden feragati istilzam etmez.

(Z) TEMSİL

I - Salahiyete müstenit temsil

1 - Umumiyet itibariyle

a) Temsilin hükümleri

Madde 32 - Salahiyettar bir mümessil tarafından diğer bir kimse namına ya-

pılan akdin alacak ve borçları, o kimseye intikal eder.

Akdi yapar iken mümessil, sıfatını bildirmediği takdirde akdin alacak ve

borçları kendisine ait olur. Şukadar ki kendisiyle akdi yapan kimse, bir temsil

münasebeti mevcut olduğunu halden istidlal eder yahut bunlardan biri veya diğeri

ile akit icrası kendisince farksız bulunur ise akdin hakları temsil olunan kim-

seye ait olur.

Sair hallerde alacağın temliki yahut borcun nakli hakkında mevzu usule tev-

fikan muamele icrası lazımgelir.

b) Salahiyetin derecesi

Madde 33 - Başkası namına temsil hukuku ammeden münbais ise mümessilin

salahiyetinin derecesi bu baptaki kanuni hükümler ile taayyün eder. Temsil hu-

kuki bir tasarruftan tevellüt etmiş ise salahiyetin derecesi o tasarruf ile

taayyün eyler.

Şukadarki mümessilin salahiyetinin derecesi üçüncü şahsa beyan ve tebliğ

edilmiş ise ancak bu beyana itibar olunur.

2 - Hukuki muameleden neşet eden salahiyet

A) Salahiyetin tahdidi ve refi

Madde 34 - Temsil olunan kimse, hukuki bir tasarruftan tevellüt eden tem-

sil salahiyetini her zaman tahdit veya ref edebilir. Bundan dolayı mümessilin,

bir hizmet veya şirket veya vekalet akdi gibi sebeplere istinat ederek dava

ikamesi hakkına halel gelmez.

Temsil olunan kimsenin bu hakkından evvelce feragat etmesi hükümsüzdür.

Temsil olunan kimse gerek sarahaten gerek delaleten verdiği salahiyeti diğer

kimselere bildirdiği halde bu salahiyeti tamamen veya kısmen ref ettiğini bil-

dirmemiş olursa salahiyetin bu suretle ref'ini üçüncü şahıslara karşı derme-

yan edemez.

B) Ölüm ve ehliyetsizliğin ve sairenin hükümleri

Madde 35 - Hilafı iki tarafça kararlaştırılmış yahut maslahatın mahiyetinden

istidlal olunmuş olmadıkça hukuki bir muameleden mütevellit temsil salahiyeti

mümessilin yahut temsil edilenin vefatı veya gaiplik hükmünün ilanı veya medeni

hakların kullanılması salahiyetinin izaası yahut ikisinden birinin yahut her

ikisinin iflas ilan etmesiyle, nihayet bulur.

Bir hükmi şahsın mevcudiyeti hitam bulduğu yahut bir şirket fesh olunduğu

takdirde de hüküm yine böyledir.

İki tarafın birbirine karşı haiz oldukları şahsi haklar mahfuz kalır.

C) Salahiyeti havi olan senedin iadesi

Madde 36 - Salahiyeti natık vesikayı haiz olan mümessil, vazifesi hitam bul-

duğu takdirde, onu temsil edilene iade yahut mahkemeye tevdi etmeğe mecburdur.

Eğer temsil edilen yahut halefleri, mümessili bu hususa icbar etmekte

tekasül ederlerse, bundan dolayı hüsnüniyet ile hareket eden üçüncü şahısların

düçar olacakları zararı tazmin etmeğe mecbur olurlar.

D) Salahiyetin hangi zamandan itibaren nihayet bulacağı

Madde 37 - Mümessil kendi salahiyetinin hitam bulduğuna vakıf olmadığı

müddetçe, temsil edilen yahut halefleri, bu salahiyet henüz baki imiş gibi

onun muamelesi ile alacaklı veya borçlu olurlar.

Üçüncü şahısların, salahiyetin nihayet bulduğuna vakıf oldukları suretler

müstesnadır.

II - Salahiyetin fıkdanı

1 - İcazet

Madde 38 - Bir kimse salahiyeti olmadığı halde diğer bir şahıs namına bir

akit yaptığı takdirde, bu şahıs bu akde icazet vermedikçe alacaklı veya borçlu

olmaz. Diğer tarafın, temsil edilenin münasip bir müddet içinde o akde icazet

verip vermiyeceğini beyan etmesini talebe hakkı vardır. Bu müddet zarfında

icazet verilmediği halde, o kimse mülzem olmaz.

2 - İcazetin bulunmaması

Madde 39 - Eğer icazetten sarahaten veya zımnen imtina olunursa, akdin sahih

olmamasından tahaddüs eden zararın tazmini zımnında, mümessil sıfatını takınan

kimse aleyhinde dava ikame olunur. Fakat bu kimse diğer tarafın salahiyeti

bulunmadığına vakıf olduğu veya vakıf olması lazımgeldiğini ispat ettiği takdir-

de, davaya mahal yoktur. Mümessilin taksiri vukuunda hakkaniyet iktiza ettiği

halde hakim, onu daha fazla zarar ve ziyan itasına mahküm eder.

Haksız mal iktisabı esasına binaen dava ikamesi hakkı, bu hallerin kaffesin-

de bakidir.

III- Mahfuz hükümler

Madde 40 - Şirket mümessil ve memurlarının ve tüccar vekillerinin

salahiyetleri hakkında hükümler mahfuzdur.

İKİNCİ FASIL

Haksız muamelelerden doğan borçlar

(A) UMUMİ KAİDELER

I - Mesuliyet şeraiti

Madde 41 - Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp yahut tedbirsizlik ile hak-

sız bir surette diğer kimseye bir zarar ika eden şahıs, o zararın tazminine mec-

burdur.

Ahlaka mugayir bir fiil ile başka bir kimsenin zarara uğramasına bilerek

sebebiyet veren şahıs, kezalik o zararı tazmine mecburdur.

II - Zararın tayini

Madde 42 - Zararı ispat etmek müddeiye düşer, zararın hakiki miktarını ispat

etmek mümkün olmadığı takdirde hakim, halin mutat cereyanını ve mutazarrır olan

tarafın yaptığı tedbirleri nazara alarak onu adalete tevfikan tayin eder.

III- Tazminat miktarının tayini

Madde 43 - Hakim, hal ve mevkiin icabına ve hatanın ağırlığına göre tazmi-

natın suretini ve şumulünün derecesini tayin eyler.

Zarar ve ziyan irad şeklinde tayin olunduğu takdirde borçludan icabeden te-

minat alınır.

IV - Tazminatın tenkisi

Madde 44 - Mutazarrır olan taraf zarara razı olduğu yahut kendisinin fiili

zararın ihdasına veya zararın tezayüdüne yardım ettiği ve zararı yapan şahsın

hal ve mevkiini ağırlaştırdığı takdirde hakim, zarar ve ziyan miktarını tenkis

yahut zarar ve ziyan hükmünden sarfınazar edebilir.

Eğer zarar kasden veya ağır bir ihmal veya tedbirsizlikle yapılmamış olduğu

ve tazmini de borçluyu müzayakaya maruz bıraktığı takdirde hakim, hakkaniyete

tevfikan zarar ve ziyanı tenkis edebilir.

V - Hususi haller

1 - Adam ölmesi ve cismanizarar

A) Ölüm takdirinde zarar ve ziyan

Madde 45 - Bir adam öldüğü takdirde zarar ve ziyan, bilhassa defin masraf-

larını da ihtiva eder. Ölüm, derhal vukubulmamış ise zarar ve ziyan tedavi mas-

raflarını ve çalışmağa muktedir olamamaktan mütevellit zararı ihtiva eder.

Ölüm neticesi olarak diğer kimseler müteveffanın yardımından mahrum kaldık-

ları takdirde, onların bu zararınıda tazmin etmek lazımgelir.

B) Cismani zarar halinde lazımgelen zarar ve ziyan

Madde 46 - Cismani bir zarara düçar olan kimse külliyen veya kısmen çalışma-

ğa muktedir olamamasından ve ileride iktisaden maruz kalacağı mahrumiyetten te-

vellüt eden zarar ve ziyanını ve bütün masraflarını isteyebilir.

Eğer hükmün suduru esnasında, kafi derecede kanaat ile cismani zararın neti-

celerini tayin etmek mümkün değil ise; hükmün tefhimi tarihinden itibaren iki

sene zarfında hakimin, tetkik salahiyetini muhafaza etmeğe hakkı vardır.

C) Manevi tazminat

Madde 47 - Hakim, hususi halleri nazara alarak cismani zarara düçar olan

kimseye yahut adam öldüğü takdirde ölünün ailesine manevi zarar namiyle adalete

muvafık tazminat verilmesine karar verebilir.

2 - Haksız rekabet

Madde 48 - Yanlış ilanlar yahut hüsnüniyet kaidelerine mugayir sair hareket-

ler ile müşterileri tenakus eden yahut bunları gaip etmek korkusuna maruz olan

kimse bu fiillere hitam verilmesi için faili aleyhinde dava ikame ve failin

hatası vukuunda sebebiyet verdiği zararın tazminini talep edebilir.

(Ek: 29/6/1956 - 6763/41 md.) Ticari işlere ait olan haksız rekabet hakkında

Ticaret Kanunu hükümleri mahfuzdur.

3 - Şahsi menfaatlerin haleldar olması

Madde 49 - (Değişik: 4/5/1988 - 3444/8. md.)

Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı ma-

nevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava

edebilir.

Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal

ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.

Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya

ilave edebileceği gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu

kararın basın yolu ile ilanına da hükmedebilir.

VI - Müteselsil mesuliyet

1 - Haksız fiil halinde

Madde 50 - Birden ziyade kimseler birlikte bir zarar ika ettikleri takdirde

müşevvik ile asıl fail ve fer'an methali olanlar, tefrik edilmeksizin mütesel-

silen mesul olurlar. Hakim, bunların birbiri aleyhinde rücu hakları olup olma-

dığını takdir ve icabında bu rücuun şumulünün derecesini tayin eyler.

Yataklık eden kimse, vakı olan kardan hisse almadıkça yahut iştirakiyle bir

zarara sebebiyet vermedikçe mesul olmaz.

2 - Muhtelif sebeplerin içtimaı halinde

Madde 51 - Müteaddit kimseler muhtelif sebeplere (haksız muamele, akit,

kanun) binaen mesul oldukları takdirde haklarında, birlikte bir zarar vukuuna

sebebiyet veren kimseler hakkındaki hükümlere göre muamele olunur.

Kaideten haksız bir fiili ile zarara sebebiyet vermiş olan kimse en evvel,

tarafından hata vaki olmamış ve üzerine borç alınmamış olduğu halde kanunen

mesul olan kimse en sonra, zaman ile mükellef olur.

VII -Meşru müdafaa, ıztırar ve kendi hakkını vikaye için kuvvet kullanılması

Madde 52 - Meşru müdafaa halinde mütecavizin şahsına veya mallarına yapılan

zarardan dolayı tazminat lazım gelmez.

Kendisini veya diğerini zarardan yahut derhal vukubulacak bir tehlikeden

vikaye için başkasının mallarına halel iras eden kimsenin borçlu olduğu tazminat

miktarını hakim, hakkaniyete tevfikan tayin eder.

Kendi hakkını vikaye için cebri kuvvete müracaat eden kimse hal ve mevkia

nazaran zamanında hükümetin müdahalesi temin edilemediği yahut hakkının ziyaa

uğramasını yahut hakkının kullanılması hususunun pek çok müşkül olmasını meni

için başka vasıtalar mevcut olmadığı takdirde, bir güna tazminat itasiyle

mükellef olmaz.

VIII - Ceza hukuku ile medeni hukuk arasında münasebet

Madde 53 -Hakim, kusur olup olmadığına yahut haksız fiilin faili temyiz kud-

retini haiz bulunup bulunmadığına karar vermek için ceza hukukunun mesuliyete

dair ahkamiyle bağlı olmadığı gibi,ceza mahkemesinde verilen beraet karariyle de

mukayyet değildir. Bundan başka ceza mahkemesi kararı, kusurun takdiri ve zara-

rın miktarını tayin hususunda dahi hukuk hakimini takyit etmez.

(B) TEMYİZ KUDRETİNİ HAİZ 0LMAYANLARIN MESULİYETİ

Madde 54 - Hakkaniyet iktiza ediyorsa hakim, temyiz kudretini haiz olmayan

kimseyi ika ettiği zararın tamamen yahut kısmen tazminine mahküm eder.

Temyiz kudretini muvakkaten ızaa eden kimse, bu halde iken yapmış olduğu

zararı tazmine mecburdur. Şukadar ki kendi kusuru olmaksızın ika edilmiş oldu-

ğunu ispat eder ise mesul olmaz.

Madde 55 - Başkalarını istihdam eden kimse, maiyetinde istihdam ettiği kim-

selerin ve amelesinin hizmetlerini ifa ettikleri esnada yaptıkları zarardan

mesuldür. Şukadar ki böyle bir zararın vukubulmaması için hal ve maslahatın

icabettiği bütün dikkat ve itinada bulunduğunu yahut dikkat ve itinada bulunmuş

olsabile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat ederse mesul olmaz.

İstihdam eden kimsenin, zamin olduğu şey ile zararı ika eden şahsa karşı

rücu hakkı vardır.

(D) HAYVANLAR TARAFINDAN YAPILAN ZARARDAN MESULİYET

I - Zarar ve ziyan

Madde 56 - Bir hayvan tarafından yapılan zararı o hayvan kimin idaresinde

ise o kimse hal ve maslahatın icabettiği bütün dikkat ve itinayı yaptığını yahut

bu dikkat ve itinada bulunmuş olsa bile zararın vukuuna mani olamıyacağını ispat

etmedikçe tazmine mecburdur.

Bu surette eğer hayvan diğer bir şahıs yahut diğer bir şahsa ait olan hayvan

tarafından ürkütülmüş olur ise bu kimse onlara rücu edebilir.

II- Hayvan üzerinde hapis hakkı

Madde 57 - Bir kimsenin hayvanı diğerinin gayri menkulü üzerinde bir zarar

yaptığı takdirde gayrimenkulün zilyedi o hayvanı zabt ve kendisine ita

olunabilecek tazminat mukabilinde teminat olmak üzere yedinde hapsetmeğe hakkı

vardır. Eğer hal ve maslahat icabederse, gayrimenkul zilyedi o hayvanı öldürebi-

lir. Şukadar ki gayrimenkulün zilyedi heman keyfiyetten hayvanların sahibini

haberdar etmeğe ve eğer onu bilmiyorsa kendisini bulmak için lazımgelen tedbir-

leri ittihaz eylemeğe mecburdur.

(H) BİNA VE DİĞER ŞEYLERDE MESULİYET

I - Zarar ve ziyan

Madde 58 - Bir bina veya imal olunan herhangi bir şeyin maliki, o şeyin fena

yapılmasından yahut muhafazadaki kusurundan dolayı mesul olur.

Bu cihetten dolayı kendisine karşı mesul olan şahıslar aleyhindeki rücu hak-

kı mahfuzdur.

II- Tedbirler:

Madde 59 - Bir binadan yahut diğer bir şahsın imal ettiği şeylerden dolayı

zuhura gelecek bir zarara maruz olan kimsenin, tehlikeyi bertaraf etmek için,

lazımgelen tedbirlere tevessül etmesini malikten talep etmeğe hakkı vardır.

Şahısların ve malların vikayesine dair olan zabıta nizamları bakidir.

(V) MÜRURU ZAMAN

Madde 60 - Zarar ve ziyan yahut manevi zarar namiyle nakdi bir meblağ te-

diyesine müteallik dava, mutazarrır olan tarafın zarara ve failine ittılaı

tarihinden itibaren bir sene ve her halde zararı müstelzim fiilin vukuundan

itibaren on sene mürurundan sonra istima olunmaz.

Şukadar ki zarar ve ziyan davası, ceza kanunları mucibince müddeti daha

uzun müruru zamana tabi cezayı müstelzim bir fiilden neşet etmiş olursa şahsi

davaya da o müruru zaman tatbik olunur.

Eğer haksız bir fiil, mutazarrır olan taraf aleyhinde bir alacak tevlit

etmiş olursa, mutazarrır kendisinin tazminat talebi müruru zaman ile sakıt olsa

bile o alacağı vermekten imtina edebilir.

ÜÇÜNCÜ FASIL

Haksız bir fiil ile mal iktisabından doğan borçlar

(A) ŞARTLAR

I - Umumiyet itibariyle

Madde 61 - Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisabeden kim-

se, onu iadeye mecburdur. Hususiyle muteber olmayan veya tahakkuk etmemiş bulu-

nan bir sebebe yahut vücudu nihayet bulmuş olan bir sebebe müsteniden ahzolunan

şeyin, iadesi lazımdır.

II - Borç olmayan şeyin tediyesi

Madde 62 - Borçlu olmadığı şeyi ihtiyariyle veren kimse hataen kendisini

borçlu zan ederek verdiğini ispat etmedikçe onu istirdat edemez. Müruru zamana

uğramış olan bir borcu eda yahut ahlaki bir vazifeyi ifa için verilen şey, geri

alınamaz.

(B) İADENİN ŞUMULÜ

I - Müddeaaleyhin borcu

Madde 63 - Haksız olarak bir şeyi istifa eden kimse, onun istirdadı zamanın-

da elinden çıkmış olduğunu ispat ettiği miktar nisbetinde red ve iade ile mükel-

lef değildir.

Şukadar ki kabız, o şeyi suiniyet ile elden çıkarmış yahut onu elden çıkarır

iken bilahare red ve iadeye mecbur olacağına vakif bulunmuş olursa red ve iadeye

mecburdur.

II - Masraftan mütevellit haklar

Madde 64 - Müddeaaleyhin, yaptığı zaruri yahut faideli masrafları istirdada

salahiyeti vardır. Müddeaaleyh, o şeyi kabzettiği zaman suiniyet ile hareket

etmiş ise yaptığı faideli masraflardan iade zamanında halen mevcut olan fazlalık

nisbetindeki miktarı kendisine tediye olunur. Diğer masraflardan dolayı

müddeaaleyhin, bir güna tazminat talebine hakkı yoktur. Fakat iadeden evvel

kabzolunan şey ile birleştirilmiş olan ziyadeyi, o şeye zarar vermeksizin tefrik

kabil olduğu ve müddeide masrafların bedelini teklif etmediği takdirde ilave

olunan ziyadeyi ref edebilir.

Madde 65 - Haksız yahut ahlaka (adaba) mugayir bir maksat istihsali için

verilen bir şeyi istirdada mahal yoktur.

(D) MÜRURU ZAMAN

Madde 66 - Haksız surette mal iktisabından dolayı ikame olunacak dava,

mutazarrır olan tarafın verdiğini istirdada hakkı olduğuna ıttılaı tarihinden

itibaren bir sene müruriyle ve her halde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren on

senenin müruriyle sakıt olur. Eğer mal iktisabı mutazarrır olan taraf aleyhinde

bir borç teşkilinden ibaret ise, mutazarrırın hakkı müruru zaman ile sakıt olmuş

olsa bile, bu borcu ifa etmez.

İKİNCİ BAP

Borçların hükmü

BİRİNCİ FASIL

Borçların ifası

(A) UMUMİ ESASLAR

I - Bizzat borçlu tarafından ifa

Madde 67 - Borcun, bizzat borçlu tarafından ifa edilmesinde alacaklının men-

faati bulunmadıkça; borçlu, borcunu şahsen ifaya mecbur değildir.

II- İfanın mevzuu

1 - Kısmen tediye

Madde 68 - Borcun miktarı muayyen ve tamamı muaccel olduğu takdirde alacaklı

kısmen vukubulan tediyeyi reddedebilir. Alacaklı kısmen tediyeyi kabul ederse

borçlu, borçtan ikrar eylediği kısmı tediyeden imtina edemez.

2- Taksim kabil olmıyan borç

Madde 69 - Borç, taksim edilemediği ve alacaklılar birden ziyade olduğu tak-

dirde bunlardan her biri borcun tamamen ifasını isteyebilir. Borçlu hepsine kar-

şı borcunu vermeye mecburdur. Borçlular birden ziyade ise her biri taksimi kabil

olmayan borcun tamamını vermekle mükelleftir. Halin icabından hilafı anlaşılma-

dıkça, veren borçlu, kendisiyle müştereken borçlu olanlara hisseleriyle rücu

hakkını haiz ve bu nispette alacaklının haklarına halef olur.

3 - Muayyen olmayan bir şeye taallük eden borç

Madde 70 - Verilmesi lazım gelen şey yalnız nevile tayin edilmiş ise işin

mahiyetinden hilafı anlaşılmadıkça bu şeyin intihabı borçluya aittir. Bununla

beraber borçlu, mutavassıt vasıftan aşağı vasıfta bir şey veremez.

4 - Birden ziyade şeylere taallük eden borç

Madde 71 - Borç birden ziyade şeylerin yapılmasını veya verilmesini şamil

olupta borçlu bunlardan yalnız biriyle mükellef tutulabilirse işin mahiyetinden

hilafı anlaşılmadıkça intihap, borçluya aittir.

5 - Faiz:

Madde 72 - Bir kimse faiz vermesine mecbur olupta miktarı ne mukavale ile ne

de kanun veya örf ve adet ile muayyen değil ise bu faiz senevi yüzde beş hesa-

biyle tediye olunur. (Mukavele ile faiz meselesinde suiistimalin meni hukuku

amme kanunlarına aittir.) (1)

(1) 4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile faiz oranı senelik yüzde otuza çıkarılmıştır. Bu konuda ayrıca mezkür kanunun geçici maddesi hükmüne bakınız.

(B) BORCUN İFA EDİLECEĞİ MAHAL

Madde 73 - Borcun ifa edilmesi lazım gelen yer, iki tarafın sarih veya zımni

arzusuna göre tayin edilir. Hilafına bir şart mevcut olmadığı surette aşağıdaki

hükümler tatbik olunur:

1 - Borç bir miktar paradan ibaret ise tediye alacaklının verme zamanında

mukim bulunduğu yerde vukubulur.

2 - Borç muayyen bir şeye taallük ediyorsa bu şey akdin inikadı zamanında

bulunduğu yerde teslim olunur.

3 - Bunlardan başka her borç doğumu zamanında borçlunun mukim bulunduğu yer-

de ifa edilir. Alacaklının ikametgahında tediye edilmesi lazım gelen bir borcun

ifası borcun doğumundan sonra alacaklının ikametgahını değiştirmesi sebebiyle

ehemmiyetli bir surette güçleşmiş ise borç alacaklının evvelki ikametgahında

ifa olunabilir.

I - Muaccel borç

Madde 74 - Ecel meşrut olmadığı veya işin mahiyetinden anlaşılmadığı takdir-

de borcun heman ifa ve derhal icrası talep olunabilir.

II- Müeccel borç

1 - Ay üzerine ecel

Madde 75- Borcun ifası için bir ayın iptidası veya nihayeti tayin olunmuş

ise ayın birinci ve sonuncu günü anlaşılır. Bir ayın ortası tayin olunmuş ise

bundan ayın on beşi anlaşılır.

2 - Diğer eceller

Madde 76 - Bir borç veya sair her hangi bir tasarruf akdin inikadından iti-

baren bir müddetin hitamında ifa ve icra edilmek lazım geldiği takdirde, vade

aşağıdaki veçhile tayin olunur:

1 - Müddet, gün ile tayin edilmiş ise borç, akdin inikat ettiği gün sayıl-

mıyarak müddetin son günü muaccel olur. Müddet, sekiz veya on beş gün ise bu

müddet bir veya iki haftayı değil tamam sekiz veya on beş günü ifade eder.

2 - Müddet haftalar ile tayin edilmiş ise borç son haftanın, akdin müna-

kit olduğu güne ismen tevafuk eden gününde muaccel olur.

3 - Müddet ay ile veya sene, yarı sene ve senenin dörtte biri gibi birden

ziyade ayları ihtiva eden bir zaman ile tayin edildiği surette borç, akdin müna-

kit olduğu gün ayın kaçıncı günü ise son ayın buna tekabül eden günü muaccel

olur. Son ayda tekabül eden gün mevcut değil ise borç son ayın son günü ifa olu-

nur.

Yarım ay tabiri, on beş günlük bir müddete muadildir. Müddet bir veya bir-

den ziyade ay ile yarım ay ise on beş gün son olarak hesap edilir.

Bu kaideler, müddet, akdin inikadından başka bir zamandan itibaren cereyan

ettiği surettede tatbik olunur. Muayyen bir zaman içinde ifa edilmek lazım gelen

bir borcu borçlu, müddetin hitamından evvel ifa ile mükelleftir.

3 - Cuma ve tatil günleri (1)

(1) 27/5/1935 tarih ve 2739 sayılı Kanunla, "Pazar günü" hafta tatili olarak kabul edilmiştir.

Madde 77 - Bir cumaya veya kanunen tatil olarak kabul edilen diğer bir güne

tesadüf eden vade kendiliğinden bu günü takip edip tatil olmıyan ilk güne

geçer. Hilafına mukavele muteberdir.

III- İşlere tahsis olunan saatlerde ifa

Madde 78 - Borç vade gününde işlere tahsis olunan saatler zarfında ifa ve

alacaklı tarafından kabul edilmek lazım gelir.

IV - Ecelin uzatılması

Madde 79 - Borcun ifası için tayin olunan ecel uzatılmış ise yeni mehil,

aksi şart edilmedikçe evvelki mehlin hitamını takip eden birinci günden başlar.

V - Vaktinden evvel ifa

Madde 80 - Akdin hükmünden veya mahiyetinden veya hal icabından iki

tarafın hilafını kast ettikleri anlaşılmadığı takdirde, borçlu borcunu

vadesinden evvel ifa edebilir. Şu kadarki borçlunun, vadeden evvel tediyede

bulunmasından dolayı mukavele ile veya adeten mezun olmadıkça bir miktar

tenzilat icrasına hakkı yoktur.

I - Mütekabil taahhüdatı ihtiva eden akitte

1 - İfanın tarzı

Madde 81 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akdin ifasını talep eden

kimse, akdin şartlarına ve mahiyetine nazaran bir ecelden istifade hakkını haiz

olmadıkça kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını teklif eylemiş olmak lazımdır.

2 - Borcunu ödemekten aciz halinde bir tarafın fesih hakkı

Madde 82 - Mütekabil taahhütleri muhtevi olan bir akitte akitlerden birinin

borcunu edadan aciz olması ve bilhassa iflas veya aleyhindeki haczin neticesiz

kalması sebebi ile diğer tarafın hakkı tehlikeye düşerse, bu taraf, lehindeki

borcun ifası temin edilinceye kadar kendisine terettüp eden borcun ifasından

imtina ve talebi üzerine bu teminat münasip bir müddet içinde verilmediği

surette akti feshedebilir.

(D) TEDİYE

I - Memleket parasiyle

Madde 83 - Mevzuu para olan borç memleket parasiyle ödenir.

Akit tediye mahallinde kanuni rayici olmayan bir para üzerine varit olmuş

ise akdin harfiyen icrası "aynen ödemek" kelimeleri veya buna muadil sair tabi-

rat ile şart edilmiş olmadıkça borç vadenin hulülü günündeki rayici üzerinden

memleket parasiyle ödenebilir.

(Ek: 14/11/1990 - 3678/29 md.) Yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi

halinde alacaklı, bu borcu vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk

parası ile ödenmesini isteyebilir.(1)

(1) Bu fıkranın uygulanmasında;Kanunun sonundaki "818 sayılı Kanuna İşlenemeyen Hükümler"bölümünde yeralan 14/11/1990 tarih ve 3678 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesine bakınız.

II- Mahsup

1 - Kısmen tediye halinde

Madde 84 - Borçlu faiz veya masrafları tediyede gecikmiş değil ise kısmen

icra eylediği tediyeyi resülmale mahsup edebilir.

Alacaklı alacağın bir kısmı için kefalet, rehin veya sair teminat almış

ise borçlu kısmen icra eylediği tediyeyi temin edilen veya teminatı daha iyi

olan kısma mahsup etmek hakkını haiz değildir.

2 - Birden fazla borçlar olduğu surette

a) Alacaklının beyanına tevfikan

Madde 85 - Birden fazla borçları bulunan borçlu, borçları ödemek zamanında

bu borçlardan hangisini tediye etmek istediğini alacaklıya beyan etmek hakkını

haizdir.

Borçlu beyanatta bulunmadığı surette vukubulan tediye kendisi tarafından

derhal itiraz edilmiş olmadıkça alacaklının makbuzda irae ettiği borca mahsup

edilmiş olur.

b) Kanuna tevfikan

Madde 86 - Kanunen muteber bir beyan vaki olmadığı yahut makbuzda bir güna

mahsup gösterilmediği takdirde, tediye muaccel olan borca mahsup edilir.

Müteaddit borçlar muaccel ise tediye, borçlu aleyhinde birinci olarak takip

edilen borca mahsup edilir. Takibat vaki olmamış ise tediye, vadesi iptida

hulül etmiş olan borca mahsup edilir.

Müteaddit borçların vadeleri aynı zamanda hulül etmiş ise mahsup mütenasi-

ben vaki olur.Hiç bir borcun vadesi hulül etmemiş ise alacaklı için en az

teminatı haiz olan borca mahsup edilir.

III - Makbuz ve senetlerin iadesi

1 - Borçlunun hakkı

Madde 87 - Borcu ödeyen borçlu, bir makbuz veya borcun tamamı tediye edil-

miş ise senedin geri verilmesini veya iptalini istemek hakkını haizdir. Borcun

tamamı ödenmemiş veya senet alacaklıya başka haklar da vermekte ise borçlu

ancak makbuz itasını ve tediyenin senede dercini isteyebilir.

2 - Hükümleri

Madde 88 - Faizden veya icar bedeli gibi muayyen zamanlarda ödenmesi lazım

gelen sair borçlardan ihtirazi bir kayıt dermeyan etmeksizin bir taksit için

makbuz veren alacaklı ondan evvelki taksitleri de tahsil etmiş sayılır. Alacak-

lı resülmal için makbuz vermiş ise faizlerinide tahsil etmiş sayılır. Senet

borçluya iade edildikte borç sakıt olmuş sayılır.

3 - Senedin iadesinin mümkün olamaması

Madde 89 - Alacaklı senedi zayi ettiğini iddia eder ise tediyede bulunan

borçlu kendisine senedin iptalini ve borcun sukutunu mübeyyin resmen tanzim

veya usulen tasdik edilmiş bir ilmühaber vermeğe alacaklıyı mecbur edebilir.

Kıymetli evrakın iptaline müteallik hükümler mahfuzdur.

(H) ALACAKLININ TEMERRÜDÜ

I - Şartları

Madde 90 - Yapılacak veya verilecek şey usulü dairesinde kendisine arz

olunan alacaklı muhik bir sebep olmaksızın onu reddeder veya borçlunun borcunu

ifa edebilmesi için tekaddümen kendi tarafından yapılması lazım gelen muamele-

leri icradan imtina eder ise, mütemerrit addolunur.

II- Hükümleri

1 - Borcun mevzuu bir ayın olduğu surette

a) Tevdi hakkı

Madde 91 - Alacaklı mütemerrit olduğu takdirde borçlu hasar ve masrafları

alacaklıya ait olmak üzere vereceği şeyi tevdi ederek borcundan beraet edebi-

lir. Tevdi edilecek yeri, tediye yerindeki hakim tayin eder. Fakat ticari eşya,

hakimin kararı olmaksızın dahi bir ardiyeye tevdi edilebilir.

b) Satmak hakkı

Madde 92 - Akdin mevzuu olan şeyin mahiyeti veya işin nevi tevdia mani olur

veya verilecek şey bozulmağa maruz veya muhafazası masrafı mucip veya tevdii

büyük masrafları müstelzim olur ise borçlu evvelen ihtarda bulunduktan sonra

hakimin izniyle onu alenen sattırarak bedelini tevdi edebilir. Verilecek şey

borsada mukayyet veya cari fiatı mevcut veya masraflarına nispetle kıymeti az

ise satışın aleni olması lazım olmadığı gibi ihtara lüzum görmeksizinde hakim,

satışa müsaade edebilir.

c) Tevdi edilen şeyin isdirdadı

Madde 93 - Alacaklı tevdi edilen şeyi kabul eylediğini beyan etmiş veya

tevdi bir rehnin fekkini tevlit eylemiş bulunmadıkça, borçlu tevdi edilen

şeyi istirdat

edebilir. Tevdii edilen şeyin istirdadı ile beraber, alacak bütün teferrüatiyle

yeniden tevellüt eder.

2 - Borcun mevzuu bir şey olmadığı surette

Madde 94 - Borcun mevzuu bir aynın teslimini tazammun etmediği surette eğer

alacaklı mütemerrit ise borçlunun temerrürdüne müteallik hükümlere tevfikan,

borçlu akdi feshedebilir.

(V) BORCUN İFASINA MANİ OLAN DİĞER SEBEPLER

Madde 95 - Verilecek şey ve yapılacak iş ne alacaklıya nede alacaklıya

müteallik şahsi diğer bir sebeple mümessiline arz edilemez veya borçlunun kusu-

ru olmaksızın alacaklının şahsında tereddüt olunursa borçlu, alacaklının temer-

rüdü halinde olduğu gibi tevdi etmek veya akdi fesheylemek hakkını haizdir.

İKİNCİ FASIL

Borçların ödenmemesinin neticeleri

(A) BORCUN İFA EDİLMEMESİ

I - Borçlunun mesuliyeti

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 96 - Alacaklı hakkını kısmen veya tamamen istifa edemediği takdirde

borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe bundan

mütevellit zararı tazmine mecburdur.

2 - Bir şeyin yapılması veya yapılmaması borçları

Madde 97 - Bir şeyin yapılmasına müteallik borç borçlu tarafından ifa edil-

mediği takdirde, alacaklı masrafı borçluya ait olmak üzere borcun kendisi tara-

fından ifasına izin verilmesini talep edebilir. Her türlü zarar ve ziyan davası

hakkı mahfuzdur.

Bir şeyin yapılmamasına tallük eyleyen borca muhalif surette hareket eden

kimse mücerret muhalefet ile zarar ve ziyan tediyesine mecburdur.

Bundan başka alacaklı taahhüde muhalif olarak yapılan şeyin ref'ini isteye-

bilir. Alacaklı, masrafları borçluya ait olmak üzere, kendisi tarafından ref'a

izin verilmesini de isteyebilir.

II- Mesuliyetin vüsati

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 98 - Borçlu, umumiyet itibariyle her kusurdan mesuldur. Bu mesuliye-

tin vüsati işin hususi mahiyetine göre çok veya az olabilir. Hususiyle iş borç-

lu için bir faideyi mucip olmadığı surette, mesuliyet daha az şiddetle takdir

olunur.

Haksız fiillerden mütevellit mesuliyete müteallik hükümler, kıyasen akde

muhalif hareketlerede tatbik olunur.

2 - Mesuliyetten beraaet şartı

Madde 99 - Hile veya ağır kusur halinde düçar olacağı mesuliyetten

borçlunun iptidaen beraetini tazammun edecek her şart, batıldır.

Hafif kusur halinde, borçlu iptidaen mesuliyetten beraeti tazammun eden

şartın dermeyanı sırasında alacaklı borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet

hükümet tarafından imtiyaz suretiyle verilen bir sanatin icrasından tevellüt

ediyorsa; haiz olduğu takdir salahiyetine istinat ile hakim, bu şartı batıl

addedebilir.

3 - Muavin şahısların mesuliyeti

Madde 100 - Bir borcun ifasını veya bir borçdan mütevellit bir hakkın kul-

lanılmasını kendisi ile beraber yaşayan şahıslara veya maiyetinde çalışanlara

velev kanuna muvafık surette tevdi eden kimse, bunların işlerini icra esnasında

ika ettikleri zarardan dolayı diğer tarafa karşı mesuldür.

Bunların fiilinden mütevellit mesuliyeti, evvelce iki taraf arasında yapı-

lan bir mukavele tamamen veya kısmen bertaraf edebilir.

Alacaklı, borçlunun hizmetinde ise veya mesuliyet hükümet tarafından imti-

yaz suretiyle verilen bir sanatin icrasından tevellüt ediyorsa; borçlu mukave-

le ile ancak hafif bir kusurdan mütevellit mesuliyetten kendisini beri kılabi-

lir.

(B) BORÇLUNUN TEMERRÜDÜ

I - Şartlar

Madde 101 - Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtariyle, mütemerrit

olur.

Borcun ifa edileceği gün müttefikan tayin edilmiş veya muhafaza edilen bir

hakka istinaden iki taraftan birisi bunu usulen bir ihbarda bulunmak suretiyle

tesbit etmiş ise, mücerret bugünün hitamı ile borçlu mütemerrit olur.

II- Hükümleri

1 - Kaza halinde mesuliyet

Madde 102 - Mütemerrit olan borçlu, borcun teahhürle ifasından dolayı zarar

ve ziyan tediyesine mecbur olduğu gibi kazara vukua gelecek zarardan da mesul-

dür.

Borçlu, kendisi tarafından bir güna kusur olmaksızın teahhürde bulunmuş

olduğunu veya borç vakit ve zamaniyle ifa edilmiş olsa bile kazanın alacaklı-

nın zararına olarak tediye olunacak şeye isabet edeceğini ispat ederek, bu me-

suliyetten kurtulabilir.

2 - Geçmiş günler faizi

a) Umumiyet itibariyle

Madde 103 - Bir miktar paranın tediyesinden temerrüt eden borçlu mukavele

ile daha az bir faiz tayin edilmiş olsa bile geçmiş günler için senevi yüzde

beş hesabiyle faiz tediyesine mecburdur. (1)

(1) Maddenin 1. fıkrasında sözü edilen temerrüt faizi oranı, 4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle senelik % 30 oranına çıkarılmış, aynı kanunun 4 ncü maddesi ile de diğer kanunların bu orandan fazla temerrüt faizi ödenmesine ilişkin hükümlerinin saklı tutulduğu hükme bağlanmıştır.

Akitte doğrudan doğruya veya taksite raptedilmiş komüsyon şeklinde yüzde

beşten ziyade bir faiz şart edilmiş ise bu faizde temerrüt eden borçludan iste-

nebilir.

(Üçüncü fıkra mülga: 29/6/1956-6763/41 md.)

b) Faizin, mütedahil taksitlerin, hibe ettiği mebaliğin tediyesinde müte-

merrit olan borçlu

Madde 104 - Faiz veya mütedahil iratların yahut hibe ettiği bir miktar pa-

ranın tediyesinden temerrüt eden borçlu bunlar için geçmiş günler faizini ancak

icraya veya mahkemeye müracaat gününden itibaren tediyeye mecburdur.

Bunun aksine olan her şart, cezai şart hakkındaki hükümlere tevfikan

takdir olunur.

Geçmiş günler faizinin tediyesinde temerrüt sebebi ile faiz yürütülemez.

3 - Munzam zarar

Madde 105 - Alacaklının düçar olduğu zarar geçmiş günler faizinden fazla

olduğu surette borçlu kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etme-

dikçe bu zararı dahi tazmin ile mükelleftir.

Bu munzam zarar derhal takdir olunabilirse hakim, esasa dair karar verir

iken bu zararın miktarını dahi tayin edebilir.

4 - Bir mehil tayini suretiyle

a) Fesih hakkı

Madde 106 - Karşılıklı taahhütleri havi olan bir akitte iki taraftan biri

mütemerrit olduğu takdirde, diğeri borcun ifa edilmesi için münasip bir mehil

tayin veya münasip bir mehilin tayinini hakimden isteyebilir.

Bu mehil zarfında borç ifa edilmemiş bulunduğu surette alacaklı her zaman

onun ifasını talep ve teahhür sebebi ile zarar ve ziyan davası ikame eylemek

hakkını haizdir; birde aktin icrasından ve teahhürü sebebiyle zarar ve ziyan

talebinden vaz geçtiğini derhal beyan ederek borcun ifa edilmemesinden mütevel-

lit zarar ve ziyanı talep veya akdi fesh edebilir.

b) Derhal fesih

Madde 107 - Aşağıdaki hallerde bir mehil tayinine lüzum yoktur.

1 - Borçlunun hal ve vaziyetinden bu tedbirin tesirsiz olacağı anlaşılırsa

2 - Borçlunun temerrüdü neticesi olarak borcun ifası alacaklı için faidesiz

kalmış ise.

3 - Akdin hükümlerine göre borç tayin ve tesbit edilen bir zamanda veya

muayyen bir mehil içinde ifa edilmek lazım geliyorsa.

c) Rücuun hükümleri

Madde 108 - Akitten rücu eden alacaklı, vaidolunan şeyi vermekten imtina ve

tediye eylediği şeyi istirdat edebilir.

Bundan başka borçlu kendisine hiç bir kusurun isnat edilemiyeceğini ispat

edemezse alacaklı akdin hükümsüzlüğünden mütevellit zararın tazminini de talep

edebilir.

ÜÇÜNCÜ FASIL

Borçların üçüncü şahıs hakkındaki tesiri

(A) ALACAKLIYA HALEF OLMAK

Madde 109 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncÜ şahıs aşağıdaki hallerde

tediye eylediği miktar nispetinde alacaklının haklarına kanunen halef olur:

1 - Başkasının borcu için rehnedilen bir şeyi rehinden kurtardığı ve bu

şey üzerinde mülkiyet hakkı veya sair diğer bir ayni hakkı haiz bulunduğu tak-

dirde.

2 - Alacaklıya tediyede bulunan üçüncü şahsın ona halef olacağı borçlu

tarafından alacaklıya haber verildiği takdirde.

(B) BAŞKASININ FİİLİNİ TAAHHÜT

Madde 110 - Bir üçüncü şahsın fiilini başkasına taahhüt eden kimse bu üçün-

cü şahıs tarafından taahhüdün ifa edilmemesi halinde zarar ve ziyan tediyesine

mecburdur.

(Ek: 8/7/1981-2486/1 md.) Muayyen bir müddet için yapılan taahhütlerde,

müddetin bitimine kadar taahhüt edene yazılı olarak başvurulmaması halinde

taahhüdün hükümsüz olacağına dair sözleşme muteberdir.

C) BAŞKASI LEHİNE ŞART

I - Umumiyet itibariyle

Madde 111 - Kendi namına akit yapan bir kimse, üçüncü şahıs lehine bir

borç şart etmiş ise, o borcun ifasını talebetmek hakkını haizdir.

Üçüncü şahıs veya o borçta üçüncü şahsa halef olanlar dahi, iki tarafın

niyetine veya örf ve adete tevafuk ettiği takdirde, borcun ifasını şahsan ta

lebedebilirler.

Bu takdirde üçüncü şahıs veya onu istihlaf edenler bu hakkı kullanmak

istediklerini borçluya beyan ettiklerinden itibaren alacaklının borçluyu ibraya

hakkı kalmaz.

II - Sigorta ile temin edilmiş hukuki mesuliyetler

Madde 112 - Başkasını istihdam eden bir kimse çalıştırdığı ameleye karşı

hukuki mesuliyetlerini temin için sigorta yapıpta amele, sigorta ücretinin en

aşağı yarısını tediyeye iştirak etmiş ise; sigortadan mütevellit haklar, münha-

sıran ameleye ait olur.

ÜÇÜNCÜ BAP

Borçların sukutu

(A) BORÇLARIN FERİLERİNİN SUKUTU

Madde 113 - Asıl borç tediye ile veya sair bir suretle sakıt olduğu takdir-

de kefalet ve rehin ve sair fer'i haklar dahi sakıt olur.

Evvelce işleyen faizleri talep hakkının mahfuz bulunduğu beyan edilmiş ve-

ya hal icabından neşet eylemiş olmadıkça bu faizler talep olunamaz.

Gayrimenkul rehine ve kıymetli evraka ve konkordatoya müteallik hususi

hükümler mahfuzdur.

(B) TECDİT

I - Umumiyet itibariyle

Madde 114- Borcun tecdidi akitten vazıh surette anlaşılmak lazımdır.

Hususiyle mevcut bir borç için kambiyo taahhüdünde bulunmak veya yeni bir

alacak senedi veya yeni bir kefaletname imza etmek, tecdidi tazammun etmez.

Bununla beraber, bu hükmün aksine dair akdolunan mukaveleler muteberdir.

II- Cari hesap

Madde 115 - Muhtelif kalemlerin bir hesabı cariye mücerret kaydedilmesiyle

borç tecdit edilmiş olmaz.

Şu kadarki hesap kesilipte diğer tarafçada kabul edilmiş olduğu takdirde,

borç tecdit edilmiş olur.

Eğer kalemlerden biri mukabilinde teminat varsa hesap kesilip tasdik edil-

miş olsa bile hilafı şart edilmedikçe bu teminata halel gelmez.

Madde 116 -Alacaklılık ve borçluluk sıfatlarının bbir şahısta içtimaiyle

borç sakıt olur.

Bu içtimaın zevaliyle borç avdet eder.

Gayrimenkul rehni ile kıymetli evrak hakkındaki hususi hükümler bakidir.

(D) İFANIN MÜMKÜN OLMAMASI:

Madde 117 - Borçluya isnat olunamıyan haller münasebetiyle borcun ifası

mümkün olmazsa, borç sakıt olur.

Karşılıklı taahhütleri havi akitlerde bu suretle beri olan borçlu haksız

iktisaplara müteallik hükümlere tevfikan almış olduğu şeyleri iadeye mecbur ve

kendisine henüz tediye edilmemiş bulunan şeyi istemek hakkından mahrum olur.

Kanun veya akit ile, borcun ifasından evvel bile vukua gelen zararın, alacaklı-

ya tahmil edilmiş olduğu haller bundan müstesnadır.

(H) TAKAS:

I - Şartları

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 118 - İki şahıs karşılıklı bir miktar meblağı veya yekdiğerine müma-

sil başka malları birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel

ise iki taraftan her biri borcunu alacağı ile takas edebilir.

Alacaklardan biri, münazaalı olsa bile takas dermeyan olunabilir.

Müruru zamana uğramış bir alacak, takas dermeyan edebileceği zamanda müru-

ru zaman ile sakıt olmuş değil ise onun da takası dermeyan olunabilir.

2 - Kefalet halinde

Madde 119 - Asıl borçlunun takası dermeyan etmeğe hakkı oldukça, kefili

alacaklıya tediyede bulunmaktan imtina edebilir.

3 - Üçüncü şahıs lehine taahhüt halinde

Madde 120 - Bir üçüncü şahıs lehine taahütte bulunan kimse borcunu, diğer

akidin kendisine borçlu olduğu şey ile takas edemez.

4 - Borçlunun iflası halinde

Madde 121 - Borçlunun iflası halinde alacaklılar, muaccel olmasa bile ala-

caklarının müflisin kendilerinde olan alacağı ile takas edebilirler.

II - Hükümleri:

Madde 122 - Takas, ancak borçlunun takası dermeyan etmek kastini alacaklı-

ya bildirmesiyle vaki olur.

Bu takdirde iki borç takas edilebilecekleri andan itibaren en az olan bor-

cun miktarı nispetinde sakıt olmuş addolunur.

Hesabı cari meselesinde ticarete müteallik hususi taamüller bakidir.

III - Takası kabil olmıyan alacaklar:

Madde 123 - Aşağıdaki alacaklar, alacaklıların arzusu hilafında takas ile

ıskat edilemez.

1 - Tevdi edilmiş veya haksız olarak alınmış veya hile ile alıkonulmuş bu-

lunan bir şeyin iadesine veya bedeline taallük eden mutalebeler.

2 - Nafaka ve iş ücreti gibi borçlunun ve ailesinin iaşesi için mutlak su-

rette zaruri olup hususi mahiyeti itibariyle fiilen alacaklının eline verilmesi

icap eden alacaklar.

3 - Devlet ve vilayet ve köyler lehine olarak hukuku ammeden neşet eden

alacaklar.

IV - Takastan feragat:

Madde 124 - Borçlu, iptidaen takastan feragat edebilir.

(V) MÜRURU ZAMAN:

I - Müddetler:

1 - On senelik müruru zaman

Madde 125 - Bu kanunda başka suretle hüküm mevcut olmadığı takdirde, her

dava on senelik müruru zamana tabidir.

2 - Beş senelik müruru zaman

Madde 126 - Aşağıdaki alacak veya davalar hakkında beş senelik müruru zaman

cari olur:

1 - Alelümum kiralar ile resülmal faizleri ve muayyen zamanlarda tediye-

si meşrut aidat hakkındaki davalar.

2 - Erzak bedeli ve nafaka ve otel ve lokanta masraflarına müteallik dava-

lar.

3 - (Değişik:29/6/1956-6763/41 md.) Sanatkarların veya esnafın emeklerinin

karşılığı, perakendecilerin sattıkları malların parası, noterlerin mesleki hiz-

metleri karşılığı, başkalarının maiyetinde çalışan veya müstahdemi olan kimse-

lerin, hizmetçilerin, yevmiyecilerin ve işçilerin ücretleri hakkındaki davalar;

4 - (Ek: 29/6/1956-6763/41md.) Ticari olsun olmasın bir şirket akdine daya-

nan ve ortaklar arasında veya şirketle ortaklar arasında açılmış bulunan bü-

tün davalar ile bir şirketin müdürleri, temsilcileri,murakıplariyle şirket

veya ortaklar arasındaki davalar, vekalet akdinden,komüsyon aktinden,acentalık

mukavelesinden, ticari tellallık ücreti davası hariç,tellallık akdinden doğan

bütün davalar, mütaahhidin kasıt veya ağır kusuru ile akdi hiç veya gereği

gibi yerine getirmemiş ve bilhassa ayıplı malzeme kullanmış veya ayıplı bir iş

meydana getirmiş olması sebebiyle açılacak davalar hariç olmak üzere istisna

akdinden doğan bütün davalar.

3 - Müruru zaman müddetlerin katiyeti

Madde 127 - Bu üçüncü bapta tayin olunan müruru zaman müddetleri,mukavele

ile tadil olunamaz.

4 - Müruru zamanın başlangıcı

a) Umumiyet itibariyle

Madde 128 - Müruru zaman alacağın muaccel olduğu zamandan başlar,alacağın

muacceliyeti bir ihbar vukuuna tabi ise müruru zaman bu haberin verilebileceği

günden itibaren cereyan eder.

b) Muayyen zamanlarda verilen ivazlarda

Madde 129 - Kaydi hayat şartiyle irat ve muayyen zamanlarda tediye olunan

sair şeylerin tesviyesini talep hususunda müruru zaman ilk tediye edilmemiş

olarak kalan taksitin muacceliyet kesp ettiği günden başlar.

Alacak hakkında müruru zaman vaki olunca mütedahil taksitler hakkında da

müruru zaman vaki olmuş olur.

5 - Müddetlerin hesabı

Madde 130 - Müddetlerin hesabında müruru zamanın başladığı gün nazarı

itibare alınmaz ve müruru zaman ancak müddetin son günü kullanılmaksızın

geçtiği surette vaki olmuş olur.

Bununla beraber borçların ifası meselesinde müddetlerin hesabına müteallik

kaideler buradada tatbik olunur.

II - Fer'iler hakkında müruru zaman:

Madde 131 - Asıl alacak hakkında müruru zaman vakı olunca faiz ve sair

fer'i alacaklar hakkında da müruru zaman vakı olmuş olur.

III - Müruru zamanın cereyanına mani olan ve müruru zamanı tatil eden

sebepler:

Madde 132 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman cereyan etmez ve cereyana

başlamış ise inkıtaa uğrar:

1 - Velayet devam ettiği müddetçe çocukların baba ve analarına karşı olan

alacakları hakkında.

2 - Vesayet devam ettiği müddetçe vesayet altında bulunanların vasi veya

Sulh Hakimi ve Mahkemei Asliye Hakimleri zimmetinde olan alacakları hakkında.

3 - Nikah devam ettiği müddetçe karı kocadan birinin, diğeri zimmetinde

olan alacakları hakkında.

4 - Hizmet mukavelesinin devam ettiği müddetçe hizmetçilerin, istihdam

edenlere karşı olan alacakları hakkında.

5 - Borçlu alacak üzerinde intifa hakkını haiz olduğu müddetçe.

6 - Alacağı, bir Türk mahkemesi huzurunda iddia etmek imkanı olmadığı müd-

detçe.

Müruru zaman, tatil eden sebeplerin zail olduğu günün hitamından itibaren

başlar veya tevakkuftan evvel başlamış olan cereyanına devam eder.

IV - Müruru zamanın kat'ı:

1 - Katı sebepleri

Madde 133 - Aşağıdaki hallerde müruru zaman katedilmiş olur:

1 - Borçlu borcu ikrar ettiği, hususiyle faiz veya mahsuben bir miktar pa-

ra veya rehin yahut kefil verdiği takdirde.

2 - Alacaklı dava veya defi zımnında mahkemeye veya hakeme müracaatla veya

icrai takibat yahut iflas masasına müdahale ile hakkını talep eylediği halde.

2 - Borçlulara karşı kat'ın neticeleri

Madde 134 - Müruru zaman, müteselsilen borçlu olanlardan veya taksimi ka-

bil olmıyan bir borcun müşterek borçlularından birine karşı katedilmiş olunca

diğerlerine karşıda katedilmiş olur.

Müruru zaman, asıl borçluya karşı katedilmiş olunca kefile karşıda katedil-

miş olur.

Müruru zaman, kefile karşı katedilmiş olunca asıl borçluya karşı katedil-

miş olmaz.

3 - Yeni müddetin mebdei

a) İkrar ve hüküm halinde

Madde 135 - Müruru zaman katedilmiş olunca katıdan itibaren yeni bir müddet

cereyan etmeğe başlar.

Borç bir senette ikrar edilmiş veya bir hüküm ile sabit olmuş ise yeni müd-

det daima on senedir.

b) Alacaklının fiili halinde

Madde 136 - Bir dava veya defi ile katedilmiş olan müruru zaman, dava devam

ettiği müddetçe iki tarafın muhakemeye müteallik her muamelesinden ve hakimin

her emir ve hükmünden itibaren yeniden cereyana başlar.

Katı, icrai takibattan neşet etmiş ise müruru zaman takibe müteallik her

muameleden itibaren yeniden cereyana başlar.

Katı, bir iflasa müdahaleden neşet etmiş ise müruru zaman, iflasa müteal-

lik hükümlere göre alacağı yeniden talep etmek mümkün olduğu zamandan itibaren

yeniden cereyana başlar.

V - Davanın reddi halinde munzam müddet:

Madde 137 - Dava veya defi, vazıyed eden hakimin salahiyeti olmaması veya

tamiri kabil ve şekle müteallik bir noksan veya vaktinden evvel ikame edilmiş

olması sebebi ile reddolunmuş olupta arada müruru zaman müddeti hitam bulmuş

ise alacaklı hakkını talep etmek için altmış günlük munzam bir müddeten

istifade eder.

VI - Menkul rehni ile temin edilmiş alacak halinde:

Madde 138 - Alacağın bir menkul rehni ile temin edilmiş bulunması, bu ala-

cak hakkında müruru zaman cereyanına mani olmaz. Fakat alacaklı rehinden hakkı-

nı istifa etmek salahiyetini muhafaza eder.

VII - Müruru zamandan feragat:

Madde 139 - İptidaen müruru zamandan feragat batıldır.

Müteselsil borçlulardan biri tarafından vukubulan feragat, diğerlerine kar-

şı dermeyan olunamaz.

Feragat, taksimi kabil olmayan bir borcun müşterek borçlularından biri ta-

rafından sadır olduğu takdirdede hüküm böyledir. Asıl borçlu tarafından

vukubulan feragat, kezalik kefile karşı dermeyan olunamaz.

VIII - Müruru zamanın dermeyanı lüzumu:

Madde 140 - Müruru zaman dermeyan edilmediği surette hakim, müruru zamanı

kendiliğinden nazara alamaz.

DÖRDÜNCÜ BAP

Borçların nevileri

BİRİNCİ FASIL

Müteselsil borçlar

(A) BORÇLULAR ARASINDA TESELSÜL:

I - Şartları:

Madde 141 - Alacaklıya karşı, her biri borcun mecmuundan mesul olmağı ilti-

zam ettiklerini beyan eden müteaddit borçlular arasında teselsül vardır.

Böyle bir beyanın fikdanı halinde teselsül ancak kanunun tayın ettiği hal-

lerde olur.

II - Alacaklı ve borçlu arasındaki münasebet:

1 - Hükümleri

a) Müşterek borçluların mesuliyeti

Madde 142 - Alacaklı müteselsil borçluların cümlesinden veya birinden bor-

cun tamamen veya kısmen edasını istemekte muhayyerdir.

Borcun tamamen edasına kadar bütün borçluların mesuliyeti devam eder.

b) Müşterek borçlulara ait defiler

Madde 143 - Müteselsil borçlulardan biri alacaklıya karşı onunla kendi ara-

sındaki şahsi münasebetlerden veya müteselsil borcun sebep veya mevzuundan te-

vellüt etmiş olanlardan maada bir şey dermeyan edemez ve bütün borçlular ara-

sında müşterek olan defileri dermeyan etmediği halde onlara karşı mesul olur.

c) Müşterek borçlulardan birinin şahsi fiili

Madde 144 - Hilafına makavele olmadıkça müteselsil borçlulardan biri kendi

fiili ile diğer borçluların vaziyetlerini ağırlaştıramaz.

2 - Müteselsil borcun sukutu

Madde 145 - Tediyesi ile veya yaptığı takas ile borcun tamamını veya bir

kısmını iskat etmiş olan müteselsil borçlulardan biri, sakıt olan borç nispe-

tinde, diğer borçluları halas etmiş olur.

Eğer müteselsil borçlulardan biri borç tediye olunmamış iken ondan tahal-

lüs etmiş ise, diğer borçlular ancak halin veya borcun mahiyetinin irae ettiği

nispette bu beraetten istifade edebilirler.

III- Müşterek borçlular arasındaki münasebetler:

1 - Taksim

Madde 146 - Borcun mahiyetinden hilafı istidlal olunmadıkça, müteselsil

borçlulardan her biri alacaklıya yapılan tediyeden birbirine müsavi birer his-

seyi üzerlerine almağa mecburdur. Ve hissesinden fazla tediyede bulunan, fazla

ile diğerlerine rücu hakkını haizdir.

Birinden tahsili mümkün olmayan miktar, diğerleri arasında mütesaviyen tak-

sim olunur.

2 - Halefiyet

Madde 147 - Rücu hakkından istifade eden müteselsil borçlulardan her biri,

tediye ettiği miktar nispetinde alacaklının haklarına halef olur.

Alacaklı, diğerlerinin zararına olarak müteselsil borçlulardan birinin vazi-

yetini iyileştirdiği takdirde bu fiilinin neticelerini şahsan tahammül eder.

(B) ALACAKLILARIN ARASINDA TESELSÜL:

Madde 148 - Borcun tamamını tediyesini istemek hakkını her birine bahş et-

tiğini borçlu beyan ettiği hallerde, müteaddit alacaklılar arasında teselsül

mevcut olacağı gibi kanunun tayin ettiği maddelerde dahi bu nevi teselsül

bulunur.

Müteselsil alacaklılardan birine vakı tediye ile borçlu bütün alacaklılara

karşı beri olur.

Alacaklılardan birinin icraya veya mahkemeye müracaatından haberdar edilme-

dikçe borçlu onlardan dilediğine tediyede muhayyerdir.

İKİNCİ FASIL

Şarta bağlı borçlar

(A) TALİKİ ŞART:

I - Umumiyet itibariyle:

Madde 149 - Bir akdin mevzuunu teşkil eden borcun mevcudiyeti, meşkük

bir hadisenin tahakkukuna talik edilmiş ise o akit şarta bağlı akit olur.

İki taraf hilafını kast etmedikleri halde şarta bağlı akit, ancak şartın

tahakkuku anından itibaren hüküm ifade eder.

II- Şartın bağlı olduğu sıradaki vaziyet:

Madde 150 - Şart tahakkuk edinceye kadar borçlu, borcun layıkı veçhile eda-

sına mani olacak her nevi tasarruftan içtinap etmekle mükelleftir.

Şarta bağlı hakkı tehlikeye düçar edilen alacaklı, alacağı mutlak olan ala-

caklıların haklarını muhafaza için yapmağa salahiyettar oldukları tedbirleri

ittihaz edebilir.

Şartın tahakkukundan evvel yapılan temliki her tasarruf, şartın hükümleri-

ni ihlal ettiği nispette batıl olur.

III - Fasıla esnasında tahakkuk eden menfaatler:

Madde 151 - Şartın tahakkukundan evvel taahhüt olunan şey kendisine teslim

olunan alacaklı, şartın tahakkuku halinde, fasıla esnasında o şeyden elde etti-

ği menfaatlerede malik olur.

Şart tahakkuk etmezse alacaklı elde ettiği menfaatleri red ile mükelleftir.

(B) İNFİSAHİ ŞARTLAR:

Madde 152 - İnfisahı, meşkük bir hadisenin tahakkukuna talik edilen akit,

şartın tahakkuku anından itibaren hüküm ifade etmez.

Kaideten, infisah makabline şamil olmaz.

I - Şartın tahakkuku:

Madde 153 - Eğer şart, iki taraftan birinin bizzat yapması lazım olmayan

bir şeyin icrasından ibaret ise, o tarafın vefatı halinde mirasçısı onun yeri-

ne kaim olabilir.

II - Hileli mümanaat:

Madde 154 - Şartın tahakkukuna iki taraftan biri hüsnü niyet kaidelerine

muhalif bir hareketle mani olursa, o şart tahakkuk etmiş addolunur.

III - Memnu şartlar:

Madde 155 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir bir fiil veya ihmal, şart

olarak tayin edilmiş olduğu takdirde bu şarta bağlı olan borç hükümsüz olur.

ÜÇÜNCÜ FASIL

Pey akçesi, zamanı rücu, ücret tevkifi ve cezai şart

(A) PEY AKÇESİ VE ZAMANI RÜCU:

Madde 156 - Bir kimse pey akçesi verdiği takdirde, bunu zamanı rücu olarak

değil; belki akdin inikadına delil olmak üzere vermiş addolunur.

Hilafına mahalli adet veya mukavele olmadıkça, pey akçesini alan, matlubu-

na mahsup etmiyerek onu muhafaza eder.

Zamanı rücu şart edildiği halde, akitlerden her biri akitten rücu salahiye-

tini haiz addolunur. Pey akçesi vermiş olan rücu ederse, verdiğini terk eder ve

pey akçesini almış olan rücu ederse, aldığının iki mislini iade eder.

(B) ÜCRET TEVKİFİ:

Madde 157 - Hizmet akdinde mukavele mucibince ücretin bir kısmı tevkif

edildiği halde, hilafına şart veya adet bulunmadıkça tevkif olunan ücret cezai

şart olarak değil belki istihdam eden kimsenin zararına karşılık olmak üzere

tutulmuş addolunur.

Bu tevkif, ancak amele ücretinin tazminat ile mahsubu caiz olduğu nispette

muteber olur.

I - Alacaklının hakları:

1 - İcra ile eda arasındaki münasebet

Madde 158 - Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tedi-

ye edilmek üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilafına mukavele olmadıkça,

alacaklı ancak ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.

Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye

olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem

meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından

sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş

olsun.

Borçlunun, cezai şartı tediye ile akitten rücu etmek hakkını ispat edebil-

mek salahiyeti mahfuzdur.

2 - Ceza ile zarar arasındaki münasebet

Madde 159 - Alacaklı zarara düçar olmasa bile ceza lazım olur.

Şart olunan ceza miktarından fazla zarara düçar olan alacaklı, borçlunun

bir kusuru olduğunu ispat etmedikçe fazlasını isteyemez.

3 - Fesih halinde alacaklının kısmen vukubulan tediyeye müteallik

hakları

Madde 160 - Cezai şarta müteallik hükümler, kısmen vakı olan tediyenin

fesih halinde alacaklıya kalması şartını mutazammın olan mukaveleyede, tatbik

olunur.

Taksitle satışa dair olan hükümler bakidir.

II- Cezanın butlanı ve tenkisi:

Madde 161 - Akitler, cezanın miktarını tayinde serbesttirler.

Ceza, kanuna veya ahlaka (adaba) muğayir bir borcu teyit için şart edilmiş

veya hilafına mukavele olmadığı halde borcun ifası borçlunun mesuliyetini icap

etmeyen bir hal sebebiyle gayri mümkün olmuş ise, şart olunan cezanın tediyesi

talep edilemez.

Hakim, fahiş gördüğü cezaları tenkis ile mükelleftir.

BEŞİNCİ BAP

Alacağın temliki ve borcun nakli

(A) ALACAĞIN TEMLİKİ:

I - Şartları:

1 - Rızai temlik

a) Cevazi

Madde 162 - Kanun veya akit ile veya işin mahiyeti icabı olarak menedilmiş

olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacaklı, alacağını üçüncü bir şahsa

temlik edebilir.

Borçlu, alacağın temlik edilmemesi şart edilmiş olduğunu bu şartı ihtiva

etmeyen bir ikrarı bilkitabeye istinat ile, alacağını temellük eden üçüncü bir

şahsa karşı iddia edemez.

b) Akdin şekli

Madde 163 - Tahriri şekilde yapılmış olmadıkça alacağın temliki muteber

olmaz.

Bir alacağın temlikini va'detmek, hususi şekle tabi değildir.

2 - Kanuni veya kazai temlik

Madde 164 - Alacağın temliki kanun veya mahkeme kararı mucibince vukubuldu-

ğu halde bir güna merasime tabi olmaksızın ve evvelki alacaklı tarafından rıza

izhar edilmesine bile ihtiyaç bulunmaksızın üçüncü şahıslara karşı dermeyan

edilebilir.

II- Temlikin hükümleri:

1 - Borçlunun vaziyeti

a) Hüsnüniyetle yapılan tediye

Madde 165 - Temlik veya temellük eden tarafından alacağın temlik olunduğu

kendisine bildirilmezden mukaddem evvelki alacaklıya ve mütevali temlikler

vaki olmuş ise alacağı temellük edenlerden tercihi lazım gelen biri var iken

diğerine hüsnü niyetle tediyede bulunan borçlu, beri olur.

b) Tediyeden imtina ve tevdi

Madde 166 - Aidiyeti münazaalı bulunan bir alacağın borçlusu tediyeden im-

tina edebilir ve alacağı mahkemeye tevdi ile borçtan beri olur.

Borçlu, alacağın münazaalı olduğunu bildiği halde tediyede bulunursa,

tehlike ve hasarı kendisine ait olur.

İki alacaklı arasındaki dava henüz görülmekte ve borç muaccel ise her biri

borçluyu, borcu olan meblağı tevdie icbar edebilir.

c) Borçluya ait defiler

Madde 167 - Borçlu, temlike vakıf olduğu zaman; temlik edene karşı haiz ol-

duğu defileri, temellük edene karşı dahi dermeyan edebilir.

Borçlunun matlubu temlik eden zimmetinde temlike vakıf olduğu zaman müeccel

bir alacağı var idise bu alacağın temlik edilen matluptan sonra muacceliyet ik-

tisap etmiş olmaması şartiyle borç ile takas edilmesini talep edebilir.

2 - Fer'i hakların ve senetlerin ve esbabı sübutiyenin devri

Madde 168 - Alacağın temlikinde, temlik eden kimsenin şahsına has olanlardan

maada rüçhan hakları ve diğer müteferri haklar dahil olur.

Temlik eden kimse, temellük edene alacak senedini teslim ve mevcut esbabı

sübutiyeyi ve haklarının izhar için lüzumlu olan malümatı ita ile mükelleftir.

Gecikmiş faizler, asıl alacak ile birlikte temlik edilmiş addolunur.

3 - Zaman

a) Umumiyet itibariyle

Madde 169 - Alacağın temliki ıvaz mukabilinde icra edilmiş ise temlik eden

kimse alacağın temlik zamanında mevcudiyetini zamındır.

Ayrıca taahhüt etmedikçe borçlunun aczinden mesul değildir.

Temlik meccanen vakı olmuş ise temellük eden kimse alacağın mevcudiyetini

dahi zamın olmaz.

b) Tediye makamına yapılan temlik

Madde 170 - Tediye makamına kaim olmak üzere bir alacak temlik edilipte ne

miktar tenzil edileceği tayin edilmemiş ise temellük eden kimse ancak borçlu-

dan bilfiil tahsil ettiği yahut lazım olan ikdamı sarf eylediği halde tahsil

etmiş olduğu miktarı kendi alacağına mahsup etmekle mükelleftir.

c) Zamanın şümulü

Madde 171 - Temlik eden zaman ile mükellef ise; temellük edene karşı ancak

resülmal ve faiz olarak almış olduğu miktar nispetinde mesuldür. Bundan başka

temlikin mucip olduğu ve alacaklının borçluya karşı semeresiz takibi dolayısiyle

ihtiyar ettiği masraflarıda zamin olur.

Temlik, kanun icabı vakı olmuş ise evvelki alacaklı, ne alacağın mevcudiye-

tine ne de borçlunun eda kabiliyetine kefildir.

III- Hususi kaidelerin mahfuziyeti:

Madde 172 - Bazı hakların temlikine mahsus olarak kanunen muayyen olan hü-

kümler bakidir.

(B) BORCUN NAKLİ:

I - Borçlu ve borcun nakli müteahhidi:

Madde 173 - Bir borçluya karşı yapılan, borcun nakli taahhüdü, müteahhidi

ya borcu tediye etmek yahut alacaklının rızasını istihsal ederek borcu üzerine

almak suretiyle borçlunun beraetini tahsile mecbur eder.

Borçlu, borcun nakli müteahhidine karşı borcun nakli akdinden mütevellit

borçlarını ifa etmedikçe, müteahhit aleyhine taahhüdünü ifa için dava ikame

edemez.

Borçtan beraet etmemiş olan evvelki borçlu, borcun nakli müteahhidinden

teminat isteyebilir.

II - Nakil müteahhidi ile borçlu arasındaki akit:

1 - İcap ve kabul

Madde 174 - Evvelki borçlunun yerine yenisinin kaim olması ve borçtan

beraeti borcun naklı müteahhidi ile alacaklı arasında yapılacak akit ile

vukubulur.

Bu akdin icap edildiği, borcun nakli müteahhidi veya onun müsaadesiyle

evvelki borçlu tarafından borcun nakli mukavelesinin alacaklıya bildirilmesin-

den istidlal olunabilir.

Alacaklının rızası ya sarih olur veya halin icabından anlaşılır. Alacaklı

ihtirazi kayıt dermeyan etmeksizin borcun nakli müteahhidinin tediyesini kabul

eder veya bunun borçlu sıfatı ile yaptığı diğer her hangi bir muameleye razı

olursa borcun naklini kabul etmiş addolunur.

2 - İptal olunan icap

Madde 175 - İcap, alacaklı tarafından her zaman kabul edilebilir. Şu kadar-

ki borcun nakli müteahhidi veya borçlu kabul için bir mehil tayin edebilir ve

bu mehlin inkızasına kadar alacaklı süküt ederse icap, reddolunmuş addedilir.

Borcun nakli hakkında vukubulan icabın kabulünden evvel yeni bir borcun

nakli mukavelesi yapılır ve borcun naklinin yeni müteahhidi alacaklıya icapta

bulunursa, birinci icabı yapan beri olur.

III - Borçlunun değişmesinin hükmü:

1 - Borcun ferileri

Madde 176 - Borçlu değişmiş olsa bile borçlunun şahsına hasolanlardan

maada müteferri haklar, baki olur.

Bununla beraber borcu temin için bir rehin tesis etmiş olan üçüncü şahsın

ve kefilin mesuliyetleri ancak borcun nakline razı oldukları halde devam eder.

2 - İstisnalar

Madde 177 - Nakledilen borca müteferri hakları dermeyan etmek hakkı, borç-

ludan yenisine geçer.

Yeni borçlu alacaklı ile yapılan akitten hilafı anlaşılmadıkça evvelki

borçlunun alacaklıya karşı dermeyan edebileceği şahsi defilerde bulunamaz.

Yeni borçlu borcun naklini tevlit etmiş olan hadiseler dolayısiyle evvelki

borçluya karşı dermeyan edebileceği defileri alacaklıya karşı kullanamaz.

IV - Akdin iptali:

Madde 178 - Borcun nakli mukavelesi iptal edildiği halde, hüsnü niyet sahi-

bi üçüncü şahıslara ait olan haklar baki kalmak üzere evvelki borç, bütün

feri'leriyle birlikte avdet eder.

Bundan başka akdin iptali ve ika olunan zarar kendisine isnat olunamıyaca-

ğını nakil müteahhidi ispat edemez ise, alacaklı, evvelce müesses teminatı

zayi etmesi dolayısiyle veya diğer her hangi bir suretle düçar olduğu zararı

nakil müteahhidine tazmin ettirebilir.

V - Bir Mamelekin veya bir işletmenin devralınması:

Madde 179 - (Değişik: 29/6/1956 - 6763/41 md.)

Bir mameleki veya bir işletmeyi aktif ve pasifleriyle birlikte devralan

kimse, bunu alacaklılara ihbar veya gazetelerde ilan ettiği tarihten itibaren

onlara karşı

mamelekin veya işletmenin borçlarından mesul olur; şu kadar ki, iki yıl müddet-

le evvelki borçlu dahi yenisiyle birlikte müteselsilen mesul kalır; bu müddet

muaccel borçlar için ihbar veya ilan tarihinden ve daha sonra muaccel olacak

borçlar için de muacceliyet tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Borçların bu suretle naklinin hükümleri, tek bir borcun nakli akdinden

doğan hükümlerin aynıdır.

VI - Bir işletmenin diğeriyle birleşmesi ve şeklini değiştirmesi:

Madde 180 - (Değişik: 29/6/1956 - 6763/41 md.)

Bir işletme diğer bir işletme ile aktif veya pasiflerin karşılıklı olarak

devralınması suretiyle birleştirilse, her iki işletmenin alacaklıları bir mame-

lekin devralınmasından doğan hakları haiz olup bütün alacaklarını yeni işletme-

den alabilirler.

Evvelce hakiki veya hükmi tek bir şahsa ait olup da kollektif veya koman-

dit şirket haline konulan bir işletmenin borçları hakkında da aynı hüküm tatbik

olunur.

VII - Taksim halinde ve gayrimenkulün bey'i halinde:

Madde 181 - Miras taksimindeki ve rehin ile mukayyet gayrimenkullerin

bey'indeki borcun nakline mütedair hususi hükümler bakidir.

İKİNCİ KISIM

Aktin muhtelif nevileri

ALTINCI BAP

Beyi ve trampa

BİRİNCİ FASIL

Umumi hükümler

(A) İKİ TARAFIN HAK VE VAZİFELERİ:

Madde 182 - Beyi bir akittirki onunla bayi, satılan malı müşterinin ilti-

zam ettiği semen mukabilinde müşteriye teslim ve mülkiyeti ona nakleylemek

borcunu tahammül eder.

Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise bayi ile müşteri borçları ay-

nı zamanda ifa etmekle mükelleftirler.

Hale göre tayini mümkün olan semen, tesmiye edilmiş hükmündedir.

(B) NEFİ VE HASAR:

Madde 183 - Halin icabından veya hususi şartlardan mütevellit istisnaların

maadasında, satılan şeyin nefi ve hasarı akdin in'ikadı anından itibaren müşte-

riye intikal eder.

Bununla beraber yalnız nevan tayin edilmiş olan mebiin ayırt edilmiş olma-

sıda lazımdır ve başka bir yere gönderilecek ise bayiın bu maksata mebi üzerin-

den yedini refetmiş bulunmasıda şarttır.

Taliki şart ile yapılan akitlerde temlik edilen şeyin nefi ve hasarı ancak

şartın tahakkuku anından itibaren iktisap edene geçer.

İKİNCİ FASIL

Menkul bey'i

(A) MEVZUU:

Madde 184 - Menkul bey'i, araziden veya gayrimenkul olmak üzere tapu sici-

line kaydedilen haklardan başka her türlü şeyin bey'idir.

Mahsul veya yıkılması matlup bir binanın enkazı veya taş ocağından çıkarı-

lacak taşlar gibi bir gayrimenkulden ayrıldıktan sonra menkul olarak mülkiyeti

nakledilecek mütemmim cüzülerin satılmasıda menkul bey'idir.

(B) BAYİİN BORÇLARI:

I - Teslim:

1 - Teslim masrafları

Madde 185 - Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise ölçmek ve tartmak

gibi teslim masrafları bayie, senet yapmak ve mebii kabzetmek için yapılan mas-

raflar müşteriye aittir.

2 - Nakil masrafları

Madde 186 - Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, satılan şeyin

teslim mahallinden başka bir yere nakli lazım geldiği zaman, nakil masrafları

müşteriye aittir.

Masrafsız teslim şart edilmiş ise bayi nakil masraflarını üzerine almış

addolunur.

Liman ve gümrük masrafı olmaksızın teslim mukavele edilmiş ise bayi ihracat,

transit ve ithalat rüsumunu üzerine almış addolunur; fakat eşyanın müşteri tara-

fından kabzedildiği zamanda istifa edilen istihlak rüsumunu deruhde etmiş

sayılmaz.

3 - Bayiin temerrüdü

a) Ticari alım satımlar

Madde 187 - Ticari muamelelerde teslim için bir zaman tayin edilmiş olupta

bayi temerrüt ederse müşterinin teslim talebinden vaz geçerek ademi ifa sebebi

ile zarar ve ziyan isteyeceğini kabule cevaz vardır.

Müşteri teslimini istemek niyetinde ise muayyen müddetin inkızasında bayii

bundan haberdar etmesi lazımdır.

b) Tazmin borcu ve zararın nasıl hesap edileceği

Madde 188 - Borcu ifa etmeyen bayi, müşteriye bu yüzden terettüp eden zararı

zamın olur.

Ticari muamelesinde bayi, borcunu ifa etmezse müşteri mebiin semeni ile ken-

disine teslim edilmiyen şey yerine bir diğerini almak için hüsnü niyetle verdiği

semen arasındaki farkı bayie tazmin ettirebilir.

Mebi, borsaya kayıt ve kabul edilmiş olan veya cari fiatı bulunan mallardan

ise müşteri yerine bir diğerini almağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile tes-

lim için muayyen olan günün fiatı arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere

isteyebilir.

II- Zapta karşı teminat:

1 - Teminat borcu

Madde 189 - Bayi, satılan şeyin bir üçüncü şahıs tarafından bey'in akdi za-

manında mevcut bir hak sebebi ile tamamen veya kısmen zaptedilmesinden müşteriye

karşı mesul ve zamındır.

Müşteri zabıt tehlikelerinden bey'in in'ikadı zamanında haberdar idise bayi,

yalnız tahsisan iltizam ettiği kefalet hasebiyle mesul ve zamın olur.

Bayi üçüncü şahsa ait olan hakkı bilerek gizlemiş ise, zaman ve mesuliyetini

refi veya tahdit yolunda kararlaşmış olan şart batıldır.

2 - Usulü muhakeme

a) Davayı ihbar

Madde 190 - Mebiin zaptı ile tehdit edilen müşteri, aleyhine ikame edilen

davayı zamanla mükellef olan bayie ihbar ettiği zaman bayi halin icabına göre

ve usulü muhakemeye tevfikan ya müşteri lehinde davaya müdahalede yahut müş-

teri makamına kaim olarak üçüncü şahsa karşı husumet ve müdafaada bulunmağa

mecburdur.

İhbar, müdahale ve müdafaaya müsait bir zamanda yapılmış ise müşterinin

aleyhinde hasıl olan neticei hükmiye müşterinin hilesi veya ağır bir hatası

eseri olduğu ispat edilmedikçe bayyiede sari olur.

Davanın ihbar edilmemesi mesuliyeti bayie isnat edilemiyen hallerde bayi,

kendisine zamanında haber verilmiş olması farz ve takdirinde ne derece daha

müsait bir neticei hükmiye istihsal edilebileceğini ispat ederse mesuliyetten

o derecede beri olur.

b) Mahkeme kararı olmaksızın iade

Madde 191 - Müşteri, bayii vaktinde davadan haberdar ve kendi namına müda-

faa ve husumette bulunmasını talep ve ihtar edipte dinletememiş ise; üçüncü

şahsın mebi üzerindeki hakkını hüküm beklemeksizin hüsnü niyetle tanımış yahut

istihkak müddeisiyle sulh akdetmiş olsa bile, bayie zaman terettüp eder.

3 - Müşterinin hakları

a) Tamamen zabıt halinde

Madde 192 - Mebiin tamamen zaptolunması halinde beyi münfesih addolunur ve

müşteri bayiden aşağıdaki taleplerde bulunabilir:

1 - Mebiden istihsal ettiği veya istihsalini ihmal ettiği semereler tenzil

edilmek üzere tediye etmiş olduğu semenin faiziyle birlikte iadesini.

2 - Mebii zapteden üçüncü şahıstan mutalebe edemiyeceği sarfiyatı.

3 - Davayı bayie ihbar etmekle içtinap edilmesi mümkün olanlar müstesna

olmak üzere bütün muhakeme masraflariyle muhakeme haricindeki masrafları.

4 - Doğrudan doğruya mebiin zaptından mütevellit diğer zarar ve ziyanları.

Bayi, hiç bir hatanın kendisine isnadı kabil olmadığını ispat etmedikçe

müşteriye mebiin zaptı yüzünden terettüp eden diğer her türlü zararıda tazmin

etmekle mükelleftir.

b) Kısmen zabıt halinde

Madde 193 - Satılan şey kısmen zaptedildiği yahut bayiin kefil olduğu ayni

bir mükellefiyetle takyit edilmiş bulunduğu halde müşteri bey'in feshini talep

edemeyip yalnız bu yüzden düçar olduğu zararın tazminini isteyebilir.

Şu kadarki mebiin bu ayıbını bilmiş olsa onu satın almayacağı hal karine-

siyle anlaşılıyorsa her halde feshi dava edebilir.

Bu takdirde müşterinin bayie mebiin zaptedilmeyen kısmını o zamana kadar

istihsal etmiş olduğu menfaatlerle birlikte iade etmesi lazım gelir.

III - Mebiin ayıptan salim olmasını tekeffül:

1 - Mevzuu

a) Umumiyet itibariyle

Madde 194 - Bayi müşteriye karşı mebiin zikir ve vadettiği vasıflarını mü-

tekeffil olduğu gibi maddi veya hukuki bir sebeple kıymetini veya maksut olan

menfaatini izale veya ehemmiyetli bir suretle tenkis eden ayıplardan salim bu-

lunmasını da mütekeffildir.

Bayi, bu ayıpların mevcudiyetini bilmese bile onlardan mesuldür.

b) Hayvan alım satımında

Madde 195 - Hayvan alım satımında bayi tahriren kefalet etmedikçe yahut müş-

teriyi iğfal etmiş olmadıkça tekeffül etmiş addolunmaz.

2 - Tekeffüle karşı

Madde 196 - Bayi, mebiin ayıbını müşteriden hile ile gizlemiş ise bey'ide

tekeffül hükmünü iskat veya tahdit eden her şart batıldır.

3 - Müşterinin bildiği ayıplar

Madde 197 - Bayi, müşterinin bey'i zamanında malümu olan ayıptan mesul olma-

dığı gibi mebii kafi derecede muayene etmekle fark etmiş olacağı ayıptanda ancak

bunun mevcut olmadığını temin etmiş ise mesul olur.

4 - Keşif ve muayene ve bayie ihbar

a) Umumiyet itibariyle

Madde 198 - Müşteri kabz ettiği mebiin halini örf ve adete göre imkan hasıl

olur olmaz muayene etmek borcu ile mükellef olup mebi de bayiin tekeffül altında

olan bir ayıp gördüğü zaman bunu derhal bayie ihbar etmesi lazım gelir.

Bunu ihmal ettiği halde mebii kabul etmiş sayılır. Meğerki mebide adi bir

muayene ile meydana çıkarılamıyacak bir ayıp bulunsun.

Bu kabilden bir ayıp sonradan meydana çıkarsa derhal bayie ihbar edilmeli-

dir. Aksi takdirde, mebi bu ayıp ile beraber kabul edilmiş addolunur.

b) Hayvan alım satımında

Madde 199 - Hayvan alım satımında kefalet müddeti tahirren tayin edilmemiş

olupta kefalet hayvanın bir vasfına müteallik değil ise mebide keşfedilen ayıp-

tan bayiin mesuliyeti, teslim vakı olduğu veya müşterinin kabızda temerrüdü ta-

hakkuk ettiği günden itibaren dokuz gün içinde bayie ihbar edilmekle beraber

hayvanın ehli vukuf marifetiyle muayenesinin icrası yine bu müddet zarfında mer-

ciinden talep olunmasına mütevakkıftır.

Hakim, ehli vukuf raporunu serbestçe takdir eder.

5 - Bayiin hilesine müterettip hükümler

Madde 200 - Müşteriyi iğfal etmiş olan bayi, ayıbın kendisine vaktinde ihbar

edilmemiş olduğunu ileri sürerek mesuliyetten kurtulamaz.

6 - Başka mahalden vakı olan beyi

Madde 201 - Başka bir mahalden gönderilen mebiin ayıplı olduğunu iddia eden

müşteri, bulunduğu yerde bayiin mümessili yok ise mebiin muhafazası için lazım

gelen tedbirleri muvakkaten ittihaz etmekle mükelleftir. Müşteri, ayıplı olduğu-

nu iddia ettiği mebii muhafaza için icabeden tedbirleri yapmaksızın bayie

gönderemez.

Müşteri, vakit kaybetmeksizin mebiin halini usulen tasdik ettirmekle mükel-

leftir. Aksi halde, iddia olunan ayıbın mebi kendisine vasıl olduğunu zaman

mevcut bulunduğunu ispat etmeğe mecbur olur.

Mebiin az zamanda bozulmak korkusu varsa müşterinin onu bulduğu yerde mercii

marifetiyle sattırmağa salahiyeti ve hatta bayiin menfaati böyle iktiza ediyorsa

mecburiyeti vardır. Müşteri, her halde bayii mümkün olan süratle keyfiyetten

haberdar etmekle mükellef ve etmediği takdirde zarar ve ziyan davasına maruzdur.

7 - Tekeffüle müstenit dava

a) Bey'in feshi yahut semenin tenzili

Madde 202 - Bayiin tekeffülü altındaki mebiin ayıbı anlaşıldığı zaman müş-

teri muhayyerdir. Dilerse mebii redde hazır olduğunu beyanla bey'in fesh edil-

mesini, dilerse mebii alıkoyup kıymetinin noksanı mukabilinde semenin tenzil

olunmasını dava eder.

Hakim, müşterinin mebii ret davası üzerine hal icabı bey'in feshini muhik

göstermiyorsa semenin tenzili ile iktifa edebilir.

Kıymetinin noksanı mebiin semenine müsavi ise müşteri ancak bey'in feshini

talep edebilir.

b) Mebiin tebdili

Madde 203 - Mebi, miktarı muayyen misli şeylerden ise müşteri dilerse

fesih veya semenin tenzilinden hiç birini talep etmeyip mebiin ayıptan ari

mislile değiştirilmesini dava edebilir.

Mebi, başka bir yerden gönderilmiyorsa bayiin de müşteriye derhal ayıptan

ari mislini teslim ve müşterinin düçar olduğu zararı tamamen tazmin ederek

aleyhine ikame edilecek davadan kurtulmağa salahiyeti vardır.

c) Mebiin zıyaı halinde bey'in feshi

Madde 204 - Mebiin ayıp sebebi ile yahut kazaen telef ve ziyaa veya hasara

uğraması, ayıptan dolayı feshi davaya mani olmaz. Bu takdirde müşterinin red

ile mükellef olduğu şey mebiden elinde kalandır.

Mebi müşterinin taksiri yüzünden telef olmuş yahut müşteri onu başkasına

temlik veya şeklini tağyir etmiş ise ancak kıymet noksanına mukabil semenin

tenzilini dava edebilir.

8 - Feshin hükümleri

a) Umumiyet itibariyle

Madde 205 - Beyi fesh edilince müşteri bayie mebi ile beraber

ondan istihsal ettiği menfaatleri iade etmekle mükelleftir.

Bayiin müşteriye almış olduğu semeni faiziyle beraber iade ettikten başka

mebiin tamamen zaptı halinde olduğu gibi muhakeme masrafiyle müşterinin mebia

vaki olan masrafları ödemesi lazımdır. Bayi bunlardan maada müşteriye ayıplı

mal teslim etmesinden doğrudan doğruya tevellüt etmiş olan zararı da ayrıca

tazmin etmeğe mecburdur.

Bayi, kendisine hiç bir kusur isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe müşteri-

nin diğer her türlü zararlarını tazmin etmeğe borçludur.

b) Birden ziyade malın bey'i halinde fesih

Madde 206 - Bİrden ziyade şey veya parça birlikte satılmış olupta bunlar-

dan bazısı ayıplı çıktığı halde fesih, ancak, ayıplı çıkanlar hakkında

dava olunabilir.

Şu kadarki ayıplı kısmın diğerinden tefriki müşteriye veya bayie ehemmiyet-

li bir zarar husule gelmeksizin mümkün olmazsa, feshin bütün mebie teşmili

zaruri olur.

Mebiin aslı hakkında bey'in feshi, ayrı semen beyan edilerek satılmış olsa

bile ferilerinede şamil olur; amma feriler hakkındaki fesih mebiin aslına

şamil olmaz.

9 - Müruru zaman

Madde 207 - Bayi daha uzun müddet için kefalet etmemiş ise, mebii ayıba

karşı tekeffülden mütevellit her türlü dava, mebideki ayıp daha sonra meydana

çıksa bile müşteriye teslim vukuundan itibaren bir sene geçmekle sakıt olur.

Fakat müşterinin, bayi tarafından aleyhine ikame edilen davaya karşı

mebiin tesliminden itibaren bir sene geçmeksizin ihbar ettiği ayıptan dolayı

defi hakkı sene geçmekle sakıt olmayıp devam eder.

Bayi müşteriyi iğfal etmiş ise bu bir senelik müruru zamandan istifade ede-

mez.

I - Semenin edası ve mebiin kabzı:

Madde 208 - Müşteri bey'i aktinde mukarrer olan surete tevfikan semeni eda

ve kendisine mukarrer olan şartlar dairesinde arzedilen mebii kabz etmekle

mükelleftir.

Hilafına adet veya mukavele mevcut değil ise, kabzın derhal vukuu lazımdır.

II - Semenin tayini:

Madde 209 - Müşteri kat'i sipariş yapmış fakat semeni tayin etmemiş ise

beyi siparişin yapıldığı gün ve mahalde cari fiat üzerinden aktedilmiş sayılır.

Semen, mebiin veznine göre hesap ediliyorsa darası tenzil olunur.

Ticarette bazı emtianın semenin gayri safi vezin üzerinden yahut muayyen

bir miktar veya yüzde şu kadar tenzil edilerek hesap edilmesi yolundaki hususi

taamüller mahfuzdur.

III- Semene istihkak ve semenin faizi:

Madde 210 - Hilafına mukavele mevcut değil ise mebi müşterinin yedine gi-

rince bayi semene müstehak olur.

Adet bu yolda ise yahut müşteri mebiden semene veya diğer türlü hasılat

istifa imkanını elde etmiş ise mebiin semeni mücerret vadeye nazaran müşteri

tarafından vukua gelen temerrüt üzerine müterettip hükümlerden başka hatta hiç

bir ihtar dahi yapılmaksızın faize tabidir.

IV - Müşterinin temerrüdü:

1 - Bayiin fesih hakkı

Madde 211 - Mebi ancak semenin tediyesinden sonra veya tediyesi akabinde

teslim edilmek lazım gelen hallerde müşteri tediyeden temerrüt ederse, bayi

hiç bir merasime muhtaç olmaksızın bey'i feshedebilir.

Fakat bu hakkını kullanmak istiyorsa keyfiyetten müşteriyi derhal haberdar

etmekle mükelleftir.

Mebi, müşteriye teslim edilmiş ise bayi bu hakkı sarahaten muhafaza etmiş

olmadıkça bey'i feshedilip mebii istirdat edemez.

2 - Zarar ve ziyan nasıl hesap edileceği

Madde 212 - Ticari muamelelerde bayi, mebiin semenini tediyeden temerrüt

eden müşteriden, bu semenle mebii diğerine hüsnü niyetle sattığı semen arasın-

daki farktan ibaret olan zarar ve ziyanı istiyebilir.

Mebi borsada mukayyet olan veya cari fiyatı bulunan emtiadan ise, bayi,

bunu diğerine satmağa muhtaç olmaksızın mebiin semeni ile tediye için muayyen

olan vade gününün fiyatı arasındaki farkı zarar ve ziyan olmak üzere müşteri-

den talebedebilir.

ÜÇÜNCÜ FASIL

Gayrimenkul bey'i

(A) AKDİN ŞEKLİ:

Madde 213 - Gayrimenkul bey'i muteber olmak için resmi senede raptedilmek

şarttır. Gayrimenkule dair beyi vadi ve bey'i bilvefa ve istimlak mukavelesi

resmi senede raptedilmedikçe muteber değildir. Mukaveleden mütevellit şuf'a

hakkı için tahriri şekil kafidir.

(B) ŞARTLA BEYİ VE MÜLKiYETİN MUHAFAZASI:

Madde 214 - Bir gayrimenkulün şartla bey'i halinde şart tahakkuk etmedikçe

beyi, tapu siciline kaydedilmez.

Mülkiyetin bayi uhdesinde mahfuziyetine dair olan şart dahi tescil olunmaz.

Madde 215 - Hilafına mukavele mevcut değil ise, satılan gayrimenkul beyi

senedinde yazılı olan ölçü miktarını ihtiva etmediği takdirde; bayi, noksanını

müşteriye tazmin etmekle mükelleftir. Satılan gayrimenkul resmi bir mesahaya

müsteniden sicilde yazılı olan ölçü miktarını ihtiva etmediği takdirde, bayi,

tahsisen taahhüt altına girmemiş ise tazmin ile mükellef değildir.

Bir binanın ayıplı olmasından mütevellit ve tekeffüle müstenit davalar mül-

kiyetin devrinden beş sene geçmekle sakıt olur.

(D) MENFAAT VE MUHATARA:

Madde 216 - Mebiin müşteri tarafından kabzedilmesi için mukavele ile bir

müddet tayin edildiği halde onun nefi ve hasarının müşteriye intikal etmemesi

asıldır.

(H) MENKUL BEY'İ HAKKINDAKİ HÜKÜMLERE MÜRACAAT:

Madde 217 - Menkul bey'ine müteallik hükümler, kıyas tarikiyle gayrimenkul

bey'ine de tatbik olunur.

DÖRDÜNCÜ FASIL

Bey'in bazı nevileri

(A) NÜMUNE ÜZERİNE BEYİ:

Madde 218 - Nümune üzerine beyide nümune kendisine tevdi edilen taraf,

yedindeki nümunenin kendisine teslim edilen nümune olduğunu ispata mecbur

olmayıp nümunenin şekli değişse bile bu tagayyür muayenenin zaruri icabatından

ise söz ile tasdik olunur; diğer tarafın her halde hilafını ispata hakkı var-

dır.

Nümune müşterinin velev kusuru olmaksızın yedinde bozulmuş veya zıyaa

uğramış ise bayi mebıin nümuneye muvafakatini ispat ile mükellef tutulmayıp,

aksini iddia eden müşterinin, ispat etmesi lazımgelir.

(B) TECRÜBE VE MUAYENE ŞARTİYLE BEYİ:

I - Mahiyeti:

Madde 219 - Tecrübe veya muayene şartiyle beyide, müşteri mebii kabul yahut

reddetmekte serbesttir. Mebi müşterinin yedine geçmiş olsa bile kabul edilince-

ye kadar bayiin mülkünde kalır.

II - Bayiin nezdinde muayene:

Madde 220 - Muayene bayiin nezdinde icra edilmek icabedip te müşteri mebi

mukavelenin veya adetin tayin ettiği müddet içinde kabul etmediği halde bayi

serbest olur.

Böyle bir müddet tayin edilmemiş ise, bayi münasip bir müddet geçtikten

sonra mebii kabul veya reddetmesini, müşteriye ihtar edebilir; derhal cevap

verilmezse serbest olur.

III - Müşteri nezdinde muayene:

Madde 221 - Mebi muayene edilmeksizin müşteriye teslim edildiği takdirde,

mukavelenin veya adetin tayin ettiği müddet içinde ve böyle bir müddet tayin

etmiş değil ise bayiin ihtarı akabinde müşteri bey'i kabul etmediğini beyan veya

bayie reddetmezse, beyi tekemmül etmiş addolunur. Müşterinin, semeni ihtirazi

kayıt beyan etmeksizin tamamen veya kısmen tesviye veya mebii tecrübe için zaru-

ri olan suretten başka bir surette tasarruf edilmesiyle de beyi tamam olmuş

olur.

I - Bayiin muhayyerliği:

Madde 222 - Menkul bir mal semeni taksitle tesviye edilmek şartiyle beyi ve

teslim edilip te müşteri taksitlerden birini tediyeden temerrüt ettiği halde

bayi o taksitin tediyesini talep edebileceği gibi kendisi için bu hakkı muhafaza

etmiş ise mebiin mülkiyetini iddia veya bey'i feshedebilir.

II - Bayiin diğer hakları:

Madde 223 - Mebiin mülkiyetini iddia eden bayi hakkında mülkiyeti muhafaza

şartına müteallik olan hükümler tatbik olunur.

Bayi bey'i feshettiği halde bayi ve müşterinin her biri, diğerinden aldığı

şeyi iade ile mükelleftir. Bayi her halde münasip bir icar bedeli talep edebile-

ceği gibi mebi bozulmuş ise tazminat dahi istiyebilir.

Müşteriye bundan ziyade borç tahmil eden mukaveleler batıldır.

III- Muacceliyet şartları:

Madde 224 - Taksitlerden birinin tediye edilmemesi halinde semenin mecmuunun

muacceliyet kesbetmesi şart edilmiş ise bayiin bu şarttan istifade edebilmesi

müşterinin iki mütevali taksiti vermekten temerrüt etmesine ve bu iki taksit

mecmuunun semenin en aşağı onda birini teşkil eylemesine mütevakkıftır.

(D) MÜZAYEDE:

I -Bey'in inikadı:

Madde 225 - Cebri müzayedelerde beyi, müzayede memurunun ihalesiyle münakit

olur.

Herkesin iştirak edebildiği ihtiyari ve aleni müzayedelerde beyi, bayiin

ihalesiyle münakit olur. Bayi buna muhalif bir arzu beyan etmemiş ise, müzayede-

yi idare eden kimsenin, müzayede edilen malı en çok verene ihale etmeğe hakkı

vardır.

II - Müzayedenin butlanı:

Madde 226 - Kanuna veya ahlaka (adaba) mugayir tertibatla müzayedeye fesat

karıştırılmış ise her alakadar tarafından on gün zarfında itiraz edilebilir. Bu

itiraz cebri müzayedelerde icra ve iflas muamelelerine nezaret eden makamlara ve

diğer hallerde mahkemeye arz olunur.

III- Müzayedeye iştirak edenin ne zaman mülzem olacağı:

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 227 - Müzayedeye iştirak eden kimse, beyi için muayyen olan şartlar

dairesinde, teklifiyle mülzem olur. Hilafına bir şart mevcut değil ise pey

sürenin mülzemiyeti kendisinden fazla veren zuhur etmesiyle yahut teklifinin

müzayede hitamında mutat olan nidalar akibinde kabul olunmıyarak ihalenin icra

edilmemesiyle zail olur.

2 - Gayrimenkul müzayedesi

Madde 228 - Gayrimenkul müzayedesinde ihalenin veya ihalenin reddinin

müzayede akebinde vukuu lazımdır. Pey süren kimsenin müzayededen sonra mülzemi-

yetinin imtidadını mutazammın şart batıldır. Şu kadarki bu hüküm cebri müzayede-

ler ile ihalenin resmi bir merci tarafından tasdika muhtaç olduğu hallerde

tatbik olunmaz.

IV - Tediyenin peşin olması lüzumu:

Madde 229 - Hilafı, beyi'de şart edilmemiş ise ihale bedelinin peşin tediye-

si lazımdır. İhale bedeli peşin veya beyi şartlarına tevfikan tesviye edilmezse

bayi, bey'i derhal feshedebilir.

V - Tekeffül:

Madde 230 - Müzayede şartnamesinde sarih bir taahüdün bulunması veya

müzayedeye iştirak edenlere karşı bir hile yapılmış olması halleri müstesna

olmak üzere, cebri müzayedelerde tekeffüle mahal yoktur.

Müzayede ile mal alan kimse o mala tapu siciline ve beyi şartlarına ve ka-

nuna nazaran muayyen olan hali ve hakları ve mükellefiyetleri ile malik olur.

İhtiyari ve aleni müzayedelerde bayi, adi beyide olduğu gibi mebii tekeffül

ile mükelleftir. Şu kadarki hilesinden mütevellit olandan maada tekeffüllerde

usulü dairesinde ilan edilen beyi şartları zımnında, tahallüs edebilir.

VI - Mülkiyetin intikali:

Madde 231 - Müzayede ile menkul bir mal alan kimse onun mülkiyetini ihale

anında iktisabeder. Müzayededen alınan gayrimenkulün mülkiyeti ancak tapu sicil-

line kaydedilmekle müşteriye intikal eder. Müzayede memuru ihalesi beyi zabıtna-

mesinde gösterilen gayrimenkulün müşteri namına tescil edilmesini derhal tapu

memuruna tebliğ eder.

Cebri müzayedelerin cereyanı sırasındaki ihalelere müteallik hükümler

bakidir.

BEŞİNCİ FASIL

Trampa

(A) TRAMPA BEYİ HÜKÜMLERİNE TABİDİR:

Madde 232 - Beyi hükümleri trampada da tatbik olunur. Şöyleki trampa eden-

lerden her biri, itasını taahhüt ettiği şeye nazaran bayi ve kendisine verilmesi

taahhüt olunan şeye göre müşteri hükmünde tutulur.

(B) TEKEFFÜL:

Madde 233 - Trampa suretiyle aldığı şey yedinden zaptolunan yahut onu ayı-

bından dolayı reddeden taraf, muhayyerdir; dilerse zarar ve ziyanı diğer tarafa

tanzim ettirir, dilerse vermiş olduğu şeyi istirdat eder.

YEDİNCİ BAP

Hibe

(A) MEVZUU:

Madde 234 - Hibe, hayatta olan kimseler arasında bir tasarrufturki onunla

bir kimse, mukabilinde bir ıvaz taahhüt edilmeksizin malının tamamını veya bir

kısmını diğer bir kimseye temlik eder.

Henüz iktisap edilmemiş olan bir haktan feragat yahut bir mirası reddetmek,

hibe değildir. Ahlaki bir vazifenin ifasıda, hibe sayılmaz.

(B) HİBEYE EHLİYET:

I - Vahip hakkında:

Madde 235 - Karı koca malının idaresi usulünden yahut mirasçılık hakından

neşet eden tahditler mahfuz kalmak üzere medeni haklarını kullanmak salahiyetine

sahip olan herkes, hibe yapabilir. Tasarrufa ehil olmayanın malı, ancak kanuni

mümessillerinin mesuliyetleri kaydiyle ve vesayet hakkındaki hükümlere riayetle

hibe olunabilir.

Bir hibeyi takip eden sene içinde başlayan bir muhakeme neticesinde vahibin

israfından dolayı hacrine hüküm olunursa, o hibe Sulh Mahkemesince iptal

olunabilir.

II - Hibeyi kabul eden hakkında:

Madde 236 - Medeni haklarını kullanmak salahiyetinden mahrum olan kimse,

temyiz kudretine malik ise hibeyi kabul ve bu sebeple mal iktisap edebilir.

Fakat o kimsenin kanuni mümessili kendisini hibeyi kabulden meni veya hibe

olunan şeyin iadesini emrederse hibe keenlemyekün veya merdut olur.

I - Elden hibe:

Madde 237 - Elden hibe, vahibin bir şeyi mevhubünlehe teslim etmesiyle vücut

bulur.

Gayrimenkulün veya gayrimenkul üzerindeki ayni hakların hibesi, ancak tapu

sicilline kaydedilmekle tamam olur.

Bu tescil, ancak muteber bir hibe taahhüdüne istinaden yapılabilir.

II - Hibe vadi:

Madde 238 - Hibe taahüdünün muteber olması tahriri olmasına mütevakkıftır.

Bir gayrimenkulün yahut gayrimenkul üzerindeki ayni bir hakkın hibesi

taahhüdü, ancak resmi senetle yapılmış ise muteber olur.

Hibe taahhüdü, tenfiz edilince elden yapılmış hibe gibi olur.

III- Kabulün neticeleri:

Madde 239 - Bir kimse, diğerine hibe ettiği malı; diğer mallardan bilfiil

tefrik etmiş olsa bile, mevhubünlehin kabulüne kadar hibesinden rücu edebilir.

(D) ŞARTLARI VE MÜKELLEFİYETLERİ:

I - Umumiyet itibariyle:

Madde 240 - Hibe, şartla yahut mükellefiyetle takyit olunabilir. Tenfizi

vahibin ölümüne bağlı hibede vasiyet hükmü cereyan eder.

II - Şartın icrası:

Madde 241 - Vahip, mukavele mucibince mevhubünleh tarafından kabul edilmiş

olan mükellefiyetin icrasını talep edebilir.

Ammenin menfaati için mevhubunlehe tahmil edilmiş olan mükellefiyetin icra-

sını talebetmek salahiyeti, vahibin vefatından sonra, ait olduğu mercie intikal

eder.

Hibe edilen şeyin kıymeti masrafını korumaz ve masraf fazlası kendisine tes-

viye edilmezse mevhubunlehin, mükellefiyeti icradan imtina etmeğe hakkı vardır.

III- Rücu şartları:

Madde 242 - Vahip, mevhubunlehin kendisinden evvel vefatı halinde hibe

edilen şeyin mülküne rücu etmesini şart edebilir.

Hibe edilen gayrimenkule veya bir gayrimenkul üzerindeki ayni hakka taallük

eden rücu şartı tapu siciline şerh verilebilir.

(H) VAHİBİN MESULİYETİ:

Madde 243 - Vahip, hileden veya ağır dikkatsizlikten maada hallerde, hibeden

neşet eden zarardan mevhubunlehe karşı mesul olmayıp ancak hibe edilen şeyin

veya alacağın tekeffülünü vadetmiş ise; bununla mükelleftir.

(V) İPTAL:

I - Hibe edilen malların istirdadı:

Madde 244 - Vahip, aşağıdaki hallerden biri vukuunda elden yaptığı hibeden

veya tenfiz ettiği taahhüdünden rücu ve mevhubunlehin elinde halen ne kalmış ise

onun iadesini dava edebilir.

1 - Mevhubunleh, vahibe yahut yakınlarından birine karşı ağır bir cürum

irtikap ederse.

2 - Mevhubunleh, vahide veya ailesi için kanunen mükellef olduğu vazifelere

karşı ehemmiyetli bir suretle riayetsizlikte bulunmuş ise.

3 - Mevhubunleh, hibeyi takyit eden mükellefiyeti haklı bir sebep olmaksızın

icra etmezse.

II - Hibe taahhüdünden rücu ve iptal:

Madde 245 - Hibeyi taahhüt eden kimse, aşağıdaki hallerde taahhüdünden rücu

ve tenfizinden imtina edebilir:

1 - Elden hibe edilen bir malın istirdadını talebe salahiyet veren sebepler-

den biri varsa.

2 - Hibeyi taahhüt ettikten sonra tenfizi müteahhit için fevkalade külfetli

olacak derecede mali vaziyeti değişmiş ise.

3 - Hibeyi taahhütten sonra yeni veya hissolunacak derecede külfetli aile

vazifeleri tehaddüs etmiş ise.

Hibeyi taahhüt eden kimse borcunu edadan aczi tevsik veya iflası ilan olunur

ise, hibe taahhüdü iptal olunur.

III- Müruru zaman ve dava hakkının mirasçılara intikali:

Madde 246 - Vahibin, rücu sebebine vakıf olduğu günden itibaren bir sene

içinde hibeden rücu etmeğe hakkı vardır.

Vahip sene geçmeden vefat ederse dava hakkı, mirasçılarına intikal eder ve

mirasçılar senenin hitamına kadar rücu davası ikame edebilirler.

Mevhubunleh, haksız olarak tasavvur ve tasmim ile vahibi öldürür veya rücu

hakkını kullanmaktan menederse, mirasçılar hibenin feshini dava edebilirler.

IV- Vahibin vefatı:

Madde 247 - Hilafına hüküm mevcut değil ise, muayyen zamanlarda bir şey

verilmesini tazammun eden hibenin hükmü, vahibin vefatiyle nihayet bulur.

SEKİZİNCİ BAP

İcar

BİRİNCİ FASIL

Adi icar

(A) TARİFİ:

Madde 248 - Adi icar, bir akittirki mucir onunla, müstecire ücret mukabilin-

de bir şeyin kullanılmasını terk etmeği iltizam eder.

(B) MUCİRİN VAZİFELERİ :

I - Mecurun teslimi :

1 - Kullanılmağa salih bir halde

Madde 249 - Mucir, mecuru akitten maksut olan kullanmağa salih bir halde

müstecire teslim etmek ve icar müddeti zarfında bu halde bulundurmak ile mü-

kelleftir.

Mecur, akitten maksut olan kullanmak mümkün olmıyacak yahut intifa ehemmi-

yetli suretle azalacak bir halde teslim olunursa müstecir akdi feshe yahut

ücretten münasip bir miktarın tenzilini istemeğe salahiyettardır.

Eğer ayıp, müstecirin yahut kendisiyle birlikte yaşayan kimselerin yahut

işçilerin sıhhati için ciddi bir tehlike teşkil etmekte ise; mucir, bu tehlikeye

akdi yaparken vakıf olmuş veya fesih hakkından feragat etmiş olsa bile yine

icarı feshedebilir.

2 - Bilahara akde muhalif hal hudusü

Madde 250 - Mecur, icare müddeti zarfında müstecirin bir kusuru olmaksızın

akitten maksut olan kullanılmak mümkün olmıyacak veya ehemmiyetli surette aza-

lacak bir hale düştüğü takdirde, müstecir, ücretten mütenasip bir miktarın ten-

zilini talep edebileceği gibi; ayıp münasip bir müddet zarfında bertaraf edil-

mezse, akdi dahi feshedebilir.

Mucir, kendisinin bir kusuru olmadığını ispat edemez ise tazminat ile mükel-

lef olur.

3 - Ayıp halinde muamele

Madde 251 - Mecur, icare müddeti zarfında zaruri tamirata muhtaç olduğu

takdirde; müstecir, hakkına halel gelmemek şartiyle bu tamiratın icrasına

müsaade etmeğe mecburdur.

İntifa başladığı zaman mevcut yahut intifa esnasında hadis olupta külfeti

kendine ait olmayan ve mucire yapılan ihbar üzerine münasip bir mehil zarfın-

da bertaraf edilmiyen ufak tefek ayıpları, müstecir, mucir hesabına izale ede-

bilir.

4 - Kullanmanın mümkün olamaması

Madde 252 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan mücbir

bir sebebten dolayı mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı tak-

dirde mucir, mecuru akit dairesinde kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça;

müstecir, kiranın tamamını vermekle mükellef olur.

Bu takdirde mucir, sarfıyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer

suretle kullanılmasından elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur.

Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde,

iki tarafın akdi feshetmek hakları mahfuzdur.

II - Üçüncü şahsın iddasına karşı mesuliyet :

1 - Teminat

Madde 253 - Üçüncü bir şahıs, mecur üzerinde müstecirin haklariyle telifi

kabil olmayacak bir iddiade bulunduğu takdirde; mucir, müstecirin ihbarı üzeri-

ne muhasamayı deruhte ve müstecirin akit mucibince mecurdan intifaına halel

gelmiş ise tazminat itasiyle mükellef olur.

2 - Beyi ile icarın infisahı

Madde 254 - İcarın akdinden sonra, mecur, mucir tarafından ahara temlik

yahut icraen takibat veya iflas tariki ile kendisinden nezedildiği takdirde;

müstecir, mecurun ahiren maliki olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şarti ile

icarenin devamını ve mucirden akdi icra yahut tazminat ita etmesini isteyebilir.

Bununla beraber icar edilen şey bir gayrimenkul olduğu takdirde, akit

daha evvel feshe müsait olmadıkça kanunen ihbar caiz olan miada kadar üçüncü

şahıs, icara riayet etmekle mükellef tutulur ve feshi ihbar etmediği takdirde

akdi kabul etmiş addolunur.

Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.

3 - Tapu siciline şerh

Madde 255 - Bir gayrimenkulün icarında akdin tapu siciline şerh verilmesini

iki taraf mukavele edebilirler.

Bu şerh, sonraki maliklere müstecirin icar akdi dairesinde gayrimenkulden

intifaına müsaade etmek mecburiyetini tahmil eder.

I - Borca muvafık surette tekayyüt:

Madde 256 - Müstecir mecuru kullanırken tam bir ihtimam dairesinde hareket

ve apartman icarında bina dahilinde oturanlara karşı icabeden vazifeleri ifa ile

mükelleftir.

Müstecir vukubulan ihtara rağmen bu mükellefiyete daimi surette muhalefet

eder yahut açıktan açığa fena kullanarak mecura daimi bir zarar iras eylerse

mucir tazminat ile birlikte icar akdinin hemen feshini talep edebilir.

Mecurda, icrası mucire ait tamirata lüzum hasıl olduğu yahut üçüncü bir

şahıs mecur üzerinde bir hak iddia ettiği takdirde; müstecir, keyfiyeti hemen

mucire ihbar etmekle mükelleftir. Aksi takdirde zarardan mesul olur.

II - Kiranın tediyesi:

Madde 257 - Müstecir kirayı akit ile yahut mahalli adet ile muayyen olan

zamanda tediyeye mecburdur.

Böyle muayyen bir zaman bulunmadığı takdirde, icar altı aylık yahut senelik

ise her altı ayın mürurunda ve daha az bir müddet için ise beher ayın mürurundan

sonra nihayet icar müddetinin hitamında verilmek lazımdır.

(D) MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ VE TAMİRİ TAHAMMÜL:

Madde 258 - Mecurun mükellefiyeti ve vergileri mucire aittir.

Mecurun alelade kullanılması için muktazi tathir ve ıslah masrafı müstecire

ve tamir mucire aittir. Bu hususta mahalli adete bakılır.

(H) MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ:

Madde 259 - Müstecir, mucire zarar verecek bir tebeddülü mucip olmamak

şartiyle, mecuru tamamen yahut kısmen ahara icar yahut icarı bir üçüncü

şahsa ferağ edebilir.

İkinci müstecir, birinci müstecire müsaade edilenden başka bir tarzda

kullandığı takdirde; birinci müstecir, bundan dolayı mucire karşı mesul olur.

Mucir, ikinci müsteciri bu hususa riayet ettirmeğe selahiyettardır.

(V) HİTAM:

I - Müstecirin temerrüdü :

Madde 260 - Müstecir icar müddetinin hitamından evvel muacceliyet kesp eden

kiraları tediye etmemiş bulunursa, mucir altı ay veya daha fazla müddetli icar-

larda otuz günlük ve daha az müddetli icarlarda altı günlük bir mehil tayin

ederek birikmiş olan kira bu müddet zarfında verilmediği takdirde mehlin hita-

mında akdi feshedeceğini müstecire ihtar edebilir.

Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden itibaren başlar.

Bu mehlin tenkisine yahut tediyeden teahhür halinde akdin hemen

feshedilebileceğine dair yapılan mukaveleler batıldır.

II - Müstecirin iflası:

Madde 261 - -Müstecir iflas eder ve birikmiş ve işliiyecek kiralar için

münasip bir müddet zarfında teminat da verilmezse mucir, icarı feshe salahiyet-

tardır.

III - Feshin ihbarı:

Madde 262 - İcar için ne sarih ne de zımmi bir müddet tayin edilmemiş

olursa, gerek müstecir gerek mucir, ihbar suretiyle akdi feshedebilir.

Akitte, hilafına bir hüküm tayin edilmemiş ise, iki taraftan her biri

aşağıdaki kaideler dairesinde feshi ihbar edebilir:

1 - Mefruş olmayan apartmanlar, yazıhane, tezgah, dükkan, mağaza, mahzen,

samanlık, ahır, ve bu gibi mahaller ancak mahalli adetince muayyen en yakın

vakit için ve böyle bir adetin fıkdanı halinde altı aylık bir müddetin hitamı

için ve her iki halde üç ay evvel yapılması lazım gelen bir ihbar ile.

2 - Mefruş apartmanlar yahut müstakil odalar yahut süknaya mahsus mefruşat

ancak bir aylık müddetin hitamı için ve iki hafta evvel yapılması lazım gelen

bir ihbar ile.

3 - Diğer menkul şeyler her istenilen zaman için ve üç gün evvel yapılması

lazım gelen bir ihbar ile.

IV - Süküt ile tecdit:

Madde 263 - İcar, muayyen bir müddetle akdedilip te bu müddetin hitamında

mucirin malümatı ile ve muhalefeti olmaksızın mecurun kullanılmasına devam

olunduğu yahut mukavelede fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri

yapmadığı takdirde, hilafına mukavele yok ise akit, gayri muayyen bir müddet

için tecdit edilmiş sayılır.

V - Fesih:

1 - Mühim sebeplerden dolayı

Madde 264 - Muayyen bir müddetle aktedilen gayrimenkul icarında, mucip

akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde; iki

taraftan her biri, diğerine tam bir tazminat vermek ve kanuni mehillere riayet

etmek şartiyle ve icar müddetinin hitamından evvel feshi ihbar edebilir.

İcar bir sene veya daha uzun bir müddet için akdedilmiş ise, mucir veya

müstecire verilecek tazminat altı aylık bedeli icardan az olamaz.

Müstecir kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.

2 - Müstecirin ölümü

Madde 265 - Müstecirin vefatı halinde gerek mirasçıları gerek mucir, bir

sene veya daha uzun müddetli icarlarda kanuni mehillere riayet şartiyle, en

yakın vakit için tazminat vermeksizin akdin feshini ihbar edebilirler.

VI - Mecurun iadesi:

Madde 266 - Müstecir, mecuru ne halde tesellüm etmiş ise icarın hitamında

o halde ve mahalli adete tevfikan geri vermekle mükelleftir.

Müstecir, akit mucibince etmiş olduğu intifa sebebiyle husule gelen eskilik

yahut değişiklikten mesul değildir.

Müstecirin mecuru iyi bir halde tesellüm etmiş olduğu, asıldır.

(Z) MUCİRİN HAPİS HAKKI:

I - Şümulü:

Madde 267 - Bir gayrimenkulün muciri, nihayet geçmiş bir senelik ve cereyan

etmekte olan altı aylık kiranın temini için mecurun tefrişatına ve tezyinatına

ve ondan intifaı temine mahsus olup mecur dahilinde bulunan menkul eşya üzerinde

hapis hakkını haizdir.

Mucirin hapis hakkı, ikinci müstecirin birinci müstecire karşı borcu olan

miktar nispetinde ikinci müstecir tarafından mecur dahiline getirilen eşyaya da

şamildir.

Müstecirin dayinleri tarafından haczedilmesi caiz olmayan eşya üzerinde

mucirin, hapis hakkı yoktur.

II - Üçüncü şahıslara ait eşyada:

Madde 268 - Müstecire ait olmadığını, mucirin bildiği veya bilmesi iktiza

ettiği eşya ile çalınmış veya zayi olmuş yahut başka suretle zilyedin elinden

zaptolunmuş şeyler üzerindeki üçüncü şahsın hakları, mucirin hapis hakkına karşı

dahi mahfuzdur.

Mucir, müstecir tarafından getirilen eşyanın ona ait olmadığını icarin deva-

mı esnasında öğrenip te en yakın vakit için akdin feshini ihbar etmez ise bu

şeyler üzerindeki hapis hakkı sakıt olur.

III - Nasıl dermeyan edileceği:

Madde 269 - Müstecir mecurdan çıkmak yahut mecur dahilinde bulunan şeyleri

alup götürmek teşebbüsünde bulunduğu takdirde; mucir, hapis hakkına istinaden

kiraların teminine muktazi miktarda eşyayı,Sulh Hakimi marifetiyle hapsedebilir.

Bu eşya, gizlice yahut cebir ile nakledildikleri surette; götürüldükleri

tarihten itibaren on gün içinde polis kuvveti ile yeniden mecure iade olunabi-

lirler.

İKİNCİ FASIL

Hasılat icarı

(A) TARİFİ:

Madde 270 - Hasılat icarı, bir akittirki onunla mucir, müstecire ücret muka-

bilinde hasılat veren bir malın veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin ik-

titafını terk etmeği iltizam eder.

Kira, ya nakit yahut devşirilecek semere veya hasılatın bir hissesi olabi-

lir; ikinci surete, iştirakli icar denir.

İştirakli icarda, mucirin semereler üzerindeki hakkı noktasından, mahalli

adete riayet olunur.

(B) DEFTER TESBİTİ:

Madde 271 - İcarda alat, hayvan yahut zahirede dahil ise iki taraftan her

biri diğerine bu eşyanın tamam ve imzalı bir defterini vermek ve bunların kıy-

metlerini müştereken takdir ve tesbit etmekle mükelleftir.

I - Mecurun teslimi:

1 - Kullanmağa salih halde teslim

Madde 272 - Mucir, birlikte icar edilmiş menkul şeyler varsa bunlar dahi

dahil olduğu halde mecuru akitten maksut olan kullanmağa ve işletmeğe salih bir

halde müstecire teslim ile mükelleftir.

Bu borcun ifa edilmemesi halinde,adi icar hakkındaki hükümler tatbik olunur.

2 - Esaslı tamirat

Madde 273 - Mucir, icar müddeti zarfında icrasına zaruret hasıl olan esaslı

tamiratı müstecir tarafından ihbar edilir edilmez masrafı kendisine ait olmak

üzere yapmağa mecburdur.

3 - Kullanmanın mümkün olmaması halinde mesuliyet

Madde 274 - Müstecir, kendi kusurundan yahut şahsında hadis olan bir arıza-

dan dolayı mecuru kullanamadığı yahut mahdut surette kullandığı takdirde; mucir

mecuru akit dairesinde kullanmağa hazır bulundurmuş oldukça müstecir, kiranın

tamamını vermekle mükellef olur.

Bu takdirde sarfiyattan tasarruf eylediği miktarı ve mecurun diğer suretle

kullanılmasından elde ettiği menfaatleri kiraya mahsup etmeğe mecburdur.

Mucip akdin icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde

her iki tarafın akdi feshetmek hakları mahfuzdur.

II - Üçüncü şahısların iddialarına karşı teminat:

Madde 275 - Üçüncü şahıs tarafından hak iddiası halinde mucirin mükellefiye-

ti hakkında, adi icara mütedair hükümler tatbik olunur.

III- Mecurun başkasına temliki :

Madde 276 - Mecur icarın akdinden sonra mucir tarafından başkasına temlik

yahut icraen takip veya iflas tarikiyle kendisinden nezedildiği takdirde; müste-

cir, mecurun ahiren maliki olan üçüncü şahıstan ancak kabulü şartiyle icarenin

devamını ve mucirden akdi icra yahut tazminat ita etmesini istiyebilir.

Bununla beraber akit daha evvel feshe müsait olmadıkça üçüncü şahıs, feshi

ihbar halinde kanunen muktazi altı aylık mehle riayet mecburiyetindedir; ihbar

etmediği surette akdi kabul etmiş sayılır.

Ammenin menfaati için istimlake dair olan hususi hükümler mahfuzdur.

IV - Tapu sicilline şerh :

Madde 277 - Bir gayrimenkul hasılat icarı, adi icardaki esaslara göre aynı

hükümleri haiz olmak üzere tapu siciline şerh verilebilir.

(D) MÜSTECİRİN BORÇLARI :

I - Borca muvafık surette tekayyüt :

1 - İşletme

Madde 278 - Müstecir, mecuru tahsis olunduğu dairede iyi bir surette işlet-

meğe bilhassa hasilata kabiliyetli bir halde bulundurmağa mecburdur.

Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın icar müddetinin hitamından sonra

mecur üzerinde tesirleri görülebilecek surette işletmenin tarzını tebdil edemez.

2 - İyi bir halde muhafaza

Madde 279 - Müstecir, mecurun iyi bir halde muhafazası için lazım gelen

tekayyüdü ifa ile mükelleftir.

Müstecir, ufak tefek termimatı zirai mecurlarda bilhassa yol, geçit, hendek,

set, çit, çatı, su yolları ve sairenin muhafazasını mahalli adete göre deruhte

etmek ve bundan başka eskilikten yahut kullanmaktan dolayı telef olan ehemmiyet-

siz kıymetteki alat ve edavatın yerine başkalarını koymakla mükelleftir.

3 - İhbar mükellefiyeti

Madde 280 - Esaslı tamirata zaruret hasıl olduğu yahut bir üçüncü şahıs

mecur üzerinde hak iddia ettiği takdirde müstecir keyfiyeti heman mucire ihbar

etmekle mükelleftir. Etmezse zarardan mesul olur.

II - Kiranın tediyesi:

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 281 - Müstecir kirayı, akit ile yahut mahalli adet ile taayyün eden

zamanda tediye ile mükelleftir.

Böyle bir zaman taayyün etmemiş ise kira, beher senenin mürurundan sonra ve

nihayet icar müddetinin hitamında verilmek lazımdır.

Mucir, işlemiş ve işleyecek olan bir kira için adi icarda olduğu gibi hapis

hakkına maliktir.

2 - Felaketli vakalarda tenzil

Madde 282 - Fevkalade felaket hallerinde yahut tabii hadiselerden dolayı bir

zirai gayrimenkulün her vakitki hasılatı ehemmiyetli surette azalırsa müstecir

kiradan mütenasip bir miktarının indirilmesini isteyebilir.

Evvelce bu haktan feragat edilmiş olması, ancak kiranın tesbiti sırasında bu

gibi vakaların ihtimali nazara alınmış yahut husule gelen zarar bir sigorta ile

telafi edilmiş ise muteber olur.

(H) MÜKELLEFİYET VE VERGİLERİ TAHAMMÜL :

Madde 283 - Mecurun mükellefiyet ve vergileri mucire aittir.

(V) MÜSTECİRİN MÜSTECİRİ :

Madde 284 - Müstecir, mucirin muvafakati olmaksızın mecuru başkasına icar

edemez.

Bununla beraber müstecir, mecurda dahil olan bazı mahalleri mucire zarar

verecek bir tebeddülü mucip olmamak şartiyle icara verebilir.

Böyle bir icara ve mucir tarafından müsaade edilen ikinci icara, alelade

ikinci icara mütedair kaideler, kıyasen tatbik olunur.

(Z) HİTAMI :

I- Fesih hakkı:

Madde 285 - Müddet hakkında akit veya mahalli adet ile hilafına bir hüküm

tayin edilmemiş ise iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar müdde-

tine riayet şartiyle akdi feshetmek salahiyetini haizdir.

Hilafına bir mukavele yok ise, zirai gayrimenkullerde mahalli adetçe cari

ilk veya son bahar mevsimleri için diğer bütün icarlarda her hangi bir zaman

için feshin ihbarı caizdir.

II - Mühim sebeplerden dolayı fesih :

Madde 286 - İcar, birden ziyade seneler için akdedilmiş ise mucir akdin

icrasını tahammül edilmez bir hale getiren sebepler hudusünde iki taraftan her

biri diğerine tam bir tazminat vermek ve kanuni müddetlere riayet etmek şartiyle

akdi hitamından evvel feshedebilir.

Bu takdirde, mucire veya müstecire verilecek tazminat bir senelik kiradan

aşağı olamaz.

Müstecir, kendisine tazminat verilmedikçe mecuru terke icbar olunamaz.

III- Sükut ile tecdit :

Madde 287 - İcar, muayyen bir müddet için akdolunupta bu müddetin hitamında

mucirin malumatiyle ve muhalefeti olmaksızın mecurun istimaline devam olunduğu

yahut mukavelede fesih hakkında gösterilen ihbarı iki taraftan hiç biri

yapmadığı takdirde; hilafına mukavele yok ise, bir senelik bir müddetin

hitamından altı ay evvel ihbar suretiyle fesholununcaya kadar seneden seneye

akit tecdit edilmiş sayılır.

I - Müstecirin temerrüdü:

Madde 288 - Müstecir kirayı vadesi hululünde tediye etmezse mucir, altmış

günlük bir mehil tayin ederek birikmiş olan kira bu müddet zarfında verilmediği

takdirde; mehlin hitamında akdi feshedeceğini, müstecire ihtar edebilir.

Bu mehil, ihtarın müstecire tebliğ edildiği günden başlar.

Bu mehlin tenkisine yahut kiranın tediye edilmemesi halinde akdin hemen

feshedileceğine dair yapılan mukaveleler batıldır.

V - Mucirin fesih hakkı:

Madde 289 - Müstecir, mecurun işletilmesine ve muhafazasına müteallik borç-

larına ehemmiyetli bir tarzda muhalefet eder ve mucirin ihtarına rağmen ve ta-

yin ettiği münasip bir mehil zarfında borçlarını ifa etmezse mucir, başka bir

muameleye hacet kalmaksızın akdi feshedebilir.

VI- MÜstecirin iflası:

Madde 290 - Müstecirin iflası halinde icare, iflasın açılmasiyle beraber

nihayet bulur.

Şu kadarki, işlemekte olan kira ve defterin ihtiva ettiği eşya için kafi

teminat verildiği takdirde mucir, icar senesinin hitamına kadar akdi idame

ile mükelleftir.

VII - Müstecirin vefatı:

Madde 291 - Müstecir vefat ederse gerek mirasçıları gerek mucir altı aylık

kanuni mehillere riayet şartiyle icarın feshini ihbar edebilirler.

I - İade borcu

Madde 292 -İcarın hitamında müstecir mecuru defterdeki bütün eşya ile

beraber bulundukları hal üzere iadeye mecburdur.

İyi işletildiği surette ictinabı mümkün olan kıymet noksanları için müste-

cir tazminat itası ile mükelleftir.

Müstecir mecur hakkındaki mecburi ihtimamı neticesi olan ıslahat için hiç

bir tazminat talep edemez.

II - Defterdeki eşyanın kıymetinin takdiri:

Madde 293 - Mecur teslim edilirken defterdeki eşyanın kıymetleri takdir

edilmiş ise müstecir, icarın hitamında bunları aynı nevi ve kıymette olarak

iade yahut kıymet noksanlarını tazmin ile mükelleftir.

Müstecir, noksan eşyanın mucirin kusuriyle yahut mücbir bir kuvvetin tesi-

riyle telef olduğunu ispat ederse tazmin borcu, sakıt olur.

Müstecir, kendi masraflarından ve sayinden husule gelen ziyade kıymet için

tazminat talep edebilir.

III- İcarın hitamında semereler ve ziraat masrafları:

Madde 294 - Zirai bir gayrimenkulün müsteciri akdin feshi zamanında henüz

devşirilmemiş semereler üzerinde bir hak iddia edemez.

Şu kadarki müstecir ziraat masrafını hakimin tayin ettiği miktarda olarak

mucire tazmin ettirebilir ve bu tazminat işlemekte olan kiralara mahsup

edilir.

IV - Saman ve gübre gibi şeyler:

Madde 295 - Mecuru iade ve teslim eden müstecir, muntazam bir işletmenin

icap ettiği nispette son senenin samanlarını, hayvan yataklıklarını kuru ot ve

gübrelerini mecurda bırakmağa mucburdur.

Müstecir, aldığından fazla bırakıyorsa ziyadesi için tazminat istemeğe

hakkı vardır ve aldığından az bırakıyorsa eksikleri tamamlamak yahut kıymet

noksanını tazmin etmekle mükelleftir.

(T) HAYVAN İCARI:

I - Akdin mevzuu:

Madde 296 - Zirai bir mal icariyle murtabıt olmayan mevaşi icarında,

hilafına bir akit veya mahalli adet yok ise, icar müddeti zarfında mecur

hayvanların bütün hasılatı müstecire ait olur.

Müstecir mecur hayvanları beslemeğe ve onlara iyi bakmağa mecbur ve

mucire nakit veya hasılat hissesi olarak bir bedel tediye etmekle mükelleftir.

II -Mesuliyet :

Madde 297 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, müstecir, mecur

hayvanlara arız olan bir zarardan; bunun, muhafazadaki tekayyüt ve ihtimama

rağmen husule geldiğini ispat etmedikçe mesuldür.

Müstecir, kendi kusuriyle sebebiyet vermediği fevkalade muhafaza masraf-

ları için mucirden tazminat talep edebilir.

Müstecir ehemmiyeti haiz kazaları ve hastalıkları mümkün olduğu kadar

süratle mucire bildirmekle mükelleftir.

III- Fesih:

Madde 298 - Hilafına mukavele veya mahalli adet yok ise, gayri muayyen

bir zaman için yapılan akdin feshini iki taraftan her biri, diledikleri vakit

ihbar edebilirler.

Şu kadarki bu ihbar hüsnü niyetle olmak ve münasebetsiz bir zamanda

yapılmamak lazımdır.

DOKUZUNCU BAP

Ariyet ve karz

BİRİNCİ FASIL

Ariyet

(A) TARİFİ:

Madde 299 - Ariyet, bir akittirki onunla ariyet veren, bir şeyin bedava

kullanılmasını ariyet alana bırakmak ve alan dahi o şeyin kullandıktan sonra

geri vermekle mükellef olur.

(B) HÜKÜMLERİ:

I - Ariyet alanın borçları:

Madde 300 - Ariyet alan, ariyet şeyi ancak akitte tayin edilen ve akitte

birşey tayin edilmemiş ise o şeyin mahiyetinden veya tahsis olunduğu maksattan

anlaşılan şekilde kullanabilir.

Ariyet alan, ariyeti başkasına kullandıramaz.

Bu kaideye muhalif hareket ettiği takdirde zuhura gelen kazadan dahi

mesul olur.

Meğerki, bu kaideye riayet etmiş olsaydı bile yine bu kazanın vukua

geleceğini ispat ede.

II - Muhafaza masrafları:

Madde 301 - Ariyet alan, ariyet şeyin adi muhafaza masraflarını ve

hususiyle ariyet hayvanın yiyecek masraflarını tahammül eder.

Ariyet verenin menfaatine yapmağa mecbur olduğu fevkalade masraflar için,

ariyet alan ondan tazminat isteyebilir.

III- Müteselsil mesuliyet :

Madde 302- Birden ziyade kimseler bir şeyi birlikte ariyet alırlarsa, müte-

selsilen mesul olurlar.

I - Muayyen bir kullanmada:

Madde 303 - Muayyen bir müddet mukavele edilmemiş ise, ariyet alanın,

ariyet şeyi akit mucibince kullanmasiyle yahut kullanabilecek kadar bir zaman

geçmesiyle akit nihayet bulur.

Ariyet şey, alan tarafından mukavele hilafına kullanıldığı yahut

bozulduğu yahut kullanmak için diğer bir şahsa verildiği yahut evvelden

bilinemiyen bir halden dolayı ariyeti veren ona acele muhtaç bulunduğu takdirde,

daha evvel geri istenebilir.

II - Ariyetin zamanı muayyen olmayan kullanmada :

Madde 304 - Ariyet veren ariyet şeyi ne müddetini ne de niçin

kullanılacağını tayin etmiyerek vermiş ise, dilediği vakit geri istiyebilir.

III- Ariyet alanın vefatı :

Madde 305 - Ariyet akdi, ariyet alanın ölmesiyle nihayet bulur.

İKİNCİ FASIL

Karz

(A) TARİFİ :

Madde 306 - Karz, bir akittir ki onunla ödÜnç veren, bir miktar paranın

yahut diğer bir misli şeyin mülkiyetini ödünç alan kimseye nakil ve bu kimse

dahi buna karşı miktar ve vasıfta müsavi aynı neviden şeyleri geri vermekle

mükellef olur.

(B) HÜKÜMLERİ :

I - Faiz :

1 - Hangi muamelelerde faiz lazım geleceği

Madde 307 - Karzda faiz şart kılınmamış ise adi muamelelerde faiz lazım

gelmez.

Ticaret muamelelerinde, şart edilmemiş olsa dahi faiz verilmek lazımdır.

2 - Faize müteallik kaideler

Madde 308 - Karzda faiz miktarı tayin edilmemiş ise, asıl olan karzın

alındığı zaman ve mekanda o nevi karzlarda adet olan faiz miktarıdır.

Hilafına mukavele yok ise tayin edilen faiz senelik olarak tediye olunur.

Faizin, anaya zammedilerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi evvelden

mukavele edilmiş olsa bile, batıldır.(Son cümle mülga:29/6/1956-6763/41 md.)

II - Karzın teslim ve tesellümü hakkındaki iddialarda müruru zaman

Madde 309 - Ödünç alan kimsenin verilecek şeyin teslim edilmesine ve ödÜnç

verenin dahi o şeyin tesellüm edilmesine dair olan iddiaları, diğer tarafın bu

baptaki temerrüdünden itibaren altı ay geçmekle müruru zamana uğrar.

III- Ödünç alan kimsenin borcu ödemekten aczi:

Madde 310 - Ödünç alan kimse karzdan sonra borcunu edadan aciz haline

girmiş bulunursa, borç veren, taahhüt ettiği şeyin tesliminden imtina edebilir.

Ödünç alan kimse, akitten evvel borcunu ödemekten aciz halinde bulunup da

ödünç veren akitten sonra bundan haberdar olmuş ise, yine bu salahiyeti

kullanabilir.

Madde 311 - Ödünç alan kimseye taahhüt edilen nakit yerine kıymetli evrak

yahut emtia verildiği takdirde borcun miktarı teslim zamanında ve mekanında

bu evrak veya emtianın haiz oldukları borsa rayicinden ve cari fiyattan ibaret

olur; bunun hilafına mukavele batıldır.

(D) İADE ZAMANI :

Madde 312 - Geriye verilmesi için, ne bir muayyen vade ne ihbar müddeti

ne de istenildiği zaman muacceliyet kesbedeceği mukavele edilmemiş olan bir

borç ilk talepten itibaren altı hafta içinde geri verilmek lazımdır.

ONUNCU BAP

Hizmet akdi

(A) TARİFİ :

Madde 313 - Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya

gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona bir ücret

vermeği taahhüt eder.

Ücret, zaman itibariyle olmayıp yapılan işe göre verildiği takdirde dahi

işçi muayyen veya gayri muayyen bir zaman için alınmış veya çalışmış oldukça,

hizmet akdi yine mevcuttur; buna parça üzerine hizmet veya götürü hizmet denir.

Hizmet akdi hakkındaki hükümler, kıyasen çıraklık akdine tatbik olunur.

(B) TEŞEKKÜLÜ :

I - Umumiyet itibariyle:

Madde 314 - Hilafına bir hüküm bulunmadıkça, hizmet akdi hususi bir şekle

tabi değildir.

Ezcümle hizmet muayyen bir zaman için kabul edilmiş olur ve işin iktizasına

göre o hizmet ancak ücret mukabilinde yapılabilirse, hizmet akdi inikad etmiş

sayılır.

II - Mesai kaideleri:

Madde 315 - Sınai veya ticari bir teşebbüste, iş sahibi tarafından mesai

veya dahili bir intizam için muttarit bir kaide ittihaz edilmiş ise bunlar

evvelce yazılmış ve işçiye dahi bildirilmiş olmadıkça işçiye bir borç tahmil

etmez.

III- Umumi mukavele:

1 - Nasıl yapılacağı

Madde 316 - İş sahibi kimselerin veya cemiyetlerinin, işçilerle veya

cemiyetleriyle yaptıkları mukavelede hizmete mütaallik hükümler vazolunabilir.

Bu umumi mukavele, tahriri olmadıkça muteber değildir.

Alakadarlar bu mukavelenin müddetinde ittifak edemezlerse, bir sene

mürurundan sonra altı aylık müddet için yapılacak bir ihbar ile, her zaman

mukaveleyi feshedebilirler.

2 - Hükümleri

Madde 317 - Umumi bir mukavele ile bağlı bulunan iş sahipleriyle işçiler

arasında yapılacak hususi hizmet akitlerinin, umumi mukaveleye muhalif hükümleri

batıldır.

Bu batıl hükümlerin yerine, umumi mukavele hükümleri kaim olur.

VI - Çıraklık mukavelesi :

Madde 318 - Küçükler veya mahcurlar ile yapılan çıraklık mukaveleleri,

tahriri yapılmış ve usta ve velayeti haiz kimse yahut sulh hakiminin

muvafakatiyle vasi tarafından imza edilmiş olmadıkça, muteber değildir.

Mukavele, yapılacak işin ve çıraklığın nevi ve müddetine ve günde çalışıla-

cak saatlere ve iaşe yahut diğer yapılacak ve verilecek şeylere ve kezalik

tecrübe zamanına dair muktazi şartları ihtiva etmek lazımdır.

Bu şartlara riayet olunup olunmadığı salahiyettar daire tarafından murakabe

edilir.

I - Şartları :

Madde 319 - Hizmet mukavelesinin şartları kanuna, ahlaka (adaba) mugayir

olmamak üzere istenildiği gibi tayin olunabilir.

II - İşçinin borçları :

1 - Bizzat ifa

Madde 320 - Hilafı mukaveleden veya hal icabından anlaşılmadıkça işçi

taahhüt ettiği şeyi kendisi yapmağa mecbur olup başkasına devredemez.

İş sahibinin dahi hakkını başkasına devredebilmesi, aynı kayıtlara tabidir.

2 - İhtimam mecburiyeti

Madde 321 - İşçi, taahhüt ettiği şeyi ihtimam ile ifaya mecburdur.

Kasıt veya ihmal ve dikkatsizlik ile iş sahibine iras ettiği zarardan

mesuldür. İşçiye terettüp eden ihtimamın derecesi, akde göre tayin olunur ve

işçinin o iş için muktazi olup iş sahibinin malümu olan veya olması icabeden

malümatı derecesi ve mesleki vukufu kezalik istidat ve evsafı gözetebilir.

3 - Parça veya götürü işte mesuliyet .

Madde 322 - İşçi parça üzerine yahut götürü çalışıp da iş sahibinin nezareti

altında bulunmaz ise işlenen madde ve işin akit mucibince icrası noktasından

mesuliyeti hakkında istisna akdine dair hükümler, kıyasen tatbik olunur.

III - İş sahibinin borçları :

1 - Ücret

a) Miktarı

Madde 323 - İş sahibi mukavele edilen yahut adet olan yahut kendisinin

bağlı bulunduğu umumi mukavelede tesbit olunan ücreti tediye ile mükelleftir.

Ücretle birlikte kardan bir hisse verilmesi mukavele edilmiş ise iş sahibi

işçiye yahut onun yerine iki tarafın veya hakimin tayin ettiği bigaraz kimseye

kar ve zarar hakkında muktazi malümatı vermeğe ve lüzumu olan hesap defterleri-

nin muayenesine müsaade etmeğe mecburdur.

b) İş verilmesini istemek hakkı

Madde 324 - İş için muayyen olan zamanda parça üzerine yahut götürü olarak

münhasıran bir iş sahibine çalışmakta olan işçi, akit müddetinde her gün için

kendisine kafi miktarda iş verilmesini istemek hakkını haizdir.

Bu takdirde parça yahut götürü iş bulunmazsa, iş saat hesabiyle veya günde-

likle verilebilir; bu da bulunmazsa, iş sahibi, bu bapta kendisine bir kusur

isnat edilemiyeceğini ispat etmedikçe vukua gelen zararı tazmine mecbur olur.

c) İş sahibinin temerrüdü

Madde 325 - İş sahibi işi kabulde temerrüt ederse, işçi taahhüt ettiği işi

yapmağa mecbur olmaksızın mukaveledeki ücreti istiyebilir.

Şu kadar ki, işi yapmadığından dolayı tasarruf ettiği yahut diğer bir iş ile

kazandığı ve kazanmaktan kasten feragat eylediği şeyi mahsup ettirmeğe mecbur-

dur.

d) Tediye günü

Madde 326 - Mukavele yahut adet ile daha kısa mehiller tayin edilmemiş ise

ücret, aşağıdaki dairede verilir.

1 - Amele ve iş sahibi ile birlikte yaşamıyan hizmetçilere haftada bir.

2 - İdarehane memurlarına ve müstahdemlerine ve iş sahibi ile birlikte

yaşıyan hizmetçilere her ay.

Hizmet akdinin hitamiyle ücret herhalde muacceliyet kesbeder.

h) Avans

Madde 327 - İş sahibi işçinin zarureti dolayisiyle ihtiyacı bulunan ve

tediyesi kendisi için zarar ve müzayakayı mucip olmıyan avansları, yapılan iş

nispetinde işçiye vermekle mükelleftir.

v) İş ifa edilemediği halde ücret

Madde 328 - Uzun müddet için yapılan hizmet akdinde, işçi hastalıktan ve as-

kerlikten veya bu gibi sebeplerden dolayı kusuru olmaksızın nispeten kısa bir

müddet için işi ifa edemediği takdirde o müddet için ücret istemeğe hakkı var-

dır.

z) Fazla iş için ücret

Madde 329 - Akit ile tayin edilen yahut adet mucibince icabeden iş miktarın-

dan ziyade bir işin ifasına zaruret hasıl olupta işçi, bunu yapmağa muktedir

olur ve imtinaıda hüsnü niyet kaidelerine muhalif bulunursa cebrolunur.

İşçi, bu ziyade iş için fazla bir ücrete müstahak olur ve bu, mukavele

edilen ücretle mütenasip bir suretle hususi haller nazara alınmak şartiyle

takdir edilir.

2 - Çırağın talimi

Madde 330 - Çıraklık mukavelesinde, usta, çırağa sanatı olanca dikkat ve

itinasiyle öğretmeğe mecburdur.

Usta, çırağın mecburi derslere devamına nezaret ve meslekine ait mekteplere

ve kurslara gitmesi ve çıraklık imtihanlarına iştirak eylemesi için lüzumu olan

zamanlarda müsaade etmekle mükelleftir.

Çırağa, kaideten, ne geceleri nede cuma günleri iş verilmez. (1)

(1) 27/5/1935 tarih ve 2739 sayılı Kanunla <<pazar günü>> hafta tatili olarak kabul edilmiştir.

3 - Alat ve malzeme

Madde 331 - Hilafına mukavele veya adet yoksa iş sahibi, çalışması için,

işçiye muktazi alat ve malzemeyi vermekle mükelleftir.

İşçi, mükellef olmadığı halde bu işleri iş sahibinin rızasiyle tamamen veya

kısmen tedarik ederse iş sahibi bunun için bir tazminat vermeye mecbur olur.

4 - Tedbirler ve mesai mahalleri

Madde 332 - İş sahibi, akdin hususi halleri ve işin mahiyeti noktasından

hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyle

maruz kaldığı tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi

çalışma mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer

tedarikine mecburdur.

(Ek : 29/6/1956 - 6763/41 md.)İş sahibinin yukarıki fıkra hükmüne aykırı

hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların

bu yüzden uğradıkları zararlara karşı istiyebilecekleri tazminat dahi akde ay-

kırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur.

5-Mahsup

Madde 333 - İşçi ücretinin tediyesi, işçinin ve ailesinin nafakası için za-

ruri bulunduğu takdirde;işçinin muvafakatı olmaksızın iş sahibi ücreti kendi a-

lacağı ile mahsup edemez.

Şu kadarki kasten iras edilen zararların tazmini için mahsup icrası daima

caizdir.

6 - İstirahat zamanları

Madde 334 - İş sahibi işçinin istirahati için mutat olan saat ve günlerde

müsaade vermekle mükelleftir.

İş sahibi, mukavelenin feshi ihbar olunduktan sonra başka bir iş araması

için işçiye münasip bir zaman vermek mecburiyetindedir.

Her halde mümkün olduğu kadar iş sahibinin menfaati gözetilmek lazımdır.

7 - Şahadetname

Madde 335 - İşçi yalnız hizmetinin nevini ve müddetini havi bir şahadetname

vermesini,iş sahibinden isteyebilir.

İşçi sarahaten talep ettiği takdirde şahadetname, hal ve hareketini ve

sa'yinin keyfiyetini de ihtiva etmek lazımdır.

8 - İşçinin ihtiraı

Madde 336 - İşçi hizmetini yaparken bir şey ihtira ettikte iş sahibi böyle

bir ihtiraın kendisine ait olacağını akitte şart koymuş yahut bu ihtira işçinin

taahhüt eylediği hizmetin levazımından bulunmuş ise ihtira olunan şey,iş sahibi-

nin olur.

Birinci surette ihtira mühim bir iktisadi kıymeti haiz ise, işçinin hakkani-

yet dairesinde tayin edilecek bir bedel istemeğe hakkı vardır.

Bu bedel, ihtiraın meydana gelmesinde iş sahibinin iştiraki ve tesissatından

edilen istifade nazara alınarak tesbit olunur.

IV - Birlikte yaşama:

Madde 337 - Hilafına mukavele ve adet yok ise, iş sahibi ile birlikte ikamet

eden işçinin iaşe ve süknası, ücretten bir kısım teşkil eder.

İş sahibi,bu halde kendi kusuru olmaksızın nispeten kısa bir zaman için

hizmetini ifaya muktedir olamayan işçiyi görüp gözetmek ve muktazi tedaviyi ifa

ettirmek üzere iaşesiyle de mükelleftir.

(D) HİTAMI :

I - Müddetin müruru:

Madde 338 - Hizmet akdi, muayyen bir müddet için yapılmış yahut böyle bir

müddet işin maksut olan gayesinden anlaşılmakta bulunmuş ise, hilafı mukavele

edilmiş olmadıkça feshi ihbara hacet olmaksızın bu müddetin müruriyle, akit ni-

hayet bulur.

II- Süküt ile tecdit:

Madde 339 - Muayyen bir müddet için yapılan hizmet akdi bu müddetin mürurun-

dan sonra her iki tarafın sükütu ile temdit edildiği takdirde,akit, aynı müddet

ve fakat nihayet bir sene için tecdit edilmiş sayılır.

Akdin feshi ihbar vukuuna mütevakkıf iken iki taraftan hiç biri ihbar etme-

miş ise, akit, tecdit edilmiş sayılır.

III - Feshin ihbarı ve kanuni müddetler:

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 340 - Hizmet akdinde, bir müddet tayin edilmez ve böyle bir müddet

işin maksut olan gayesinden de anlaşılmazsa, her iki tarafça feshi ihbar oluna-

bilir.

Böyle ne akit nede kanun ile diğer bir müddet tesbit edilmemiş olduğu tak-

dirde,amele hakkında ihbardan sonra girecek hafta nihayeti için,idarehane memur

ve müstahdemleri hakkında ihbardan sonra girecek ikinci hafta ve diğer hizmet

akitlerinde ihbardan sonra girecek keza ikinci hafta nihayeti için akit fesholu-

nabilir.

İş sahipleri ve işçiler için muhtelif ihbar müddetleri, mukavele edilmesi

caiz değildir.

2 - Bir seneden fazla devam eden işlerde

Madde 341 - Bir hizmet akdi, bir seneden fazla devam ettiği takdirde bu akit

iş sahibi ve işçi tarafından ihbar edildikten sonra girecek ikinci haftanın ni-

hayeti için fesholunabilir.

Bu müddetin bir haftadan eksik olmamak üzere mukavele ile tebdili caizdir.

3 - Tecrübe müddeti

Madde 342 - Uzun müddet ile yapılan akitte, bir tecrübe zamanı şart edilmiş

olduğu takdirde hilafına mukavele edilmemiş ise ilk iki ay zarfında ihbardan

sonra girecek haftanın nihayeti için akit fesholunabilir.

Çırak ve hizmetçi akitlerinde hilafına bir mukavele yok ise hizmete duhulden

itibaren ilk iki hafta tecrübe müddeti sayılır ve bu müddet zarfında iki taraf-

tan her biri bir gün evvel ihbar etmek şartiyle akdi fesihte serbesttir.

4 - Hayat müddetince yahut on seneden fazla için yapılan akit

Madde 343 - Bir hizmet akdi, bir tarafın yaşadığı müddetçe yahut on seneden

fazla için yapılmış ise işçi, bunu on sene geçtikten sonra her zaman ve bir ay-

lık bir ihbar müddetine riayet şartiyle tazminat dahi vermeksizin fehedebilir.

IV - Fesih:

1 - Muhik sebeplerden dolayı

a) Salahiyet

Madde 344 - Muhik sebeplerden dolayı gerek işçi gerek iş sahibi, bir ihbara

lüzum olmaksızın her vakit akdi feshedebilir.Ezcümle ahlaka müteallik sebepler-

den dolayı yahut hüsnü niyet kaideleri noktasından iki taraftan birini artık ak-

di icra etmemekte haklı gösteren her hal, muhik bir sebep teşkil eder.

Bu gibi hallerin mevcudiyetini hakim takdir eder. Fakat işçinin kendi kusuru

olmaksızın düçar olduğu nispeten kısa bir hastalığı yahut kısa müddetli bir as-

keri mükellefiyeti ifa etmesi, muhik sebep olarak kabul edilemez.

b) Tazminat

Madde 345 - Muhik sebepler bir tarafın akte riayet etmemesinden ibaret oldu-

ğu takdirde bu taraf diğer tarafa, onun akit ile müstahak iken mahrum kaldığı

fer'i menfaatlerde nazara alınmak üzere tam bir tazminat itasiyle mükellef olur.

Bundan başka hakim vaktinden evvel feshin mali neticelerini, hali ve mahalli

adeti göz önünde tutarak takdir eder.

2 - Ücretin tehlikede bulunmasından dolayı

Madde 346 - İş sahibi borcu ödemekten aciz olduğu takdirde,işçi,talebi üze-

rine münasip bir müddet zarfında ücreti için teminat verilmezse akitten rücua

salahiyettar olur.

V - Ölüm:

Madde 347 - Hizmet Akdi, işçinin ölümü ile hitam bulunur.

İş sahibi öldüğü takdirde, akit, başlıca onun şahsı nazara alınarak

yapılmış ise nihayet bulur.

Bu ikinci halde işçi akdin vaktinden evvel nihayet bulması hasebiyle

düçar olduğu zarar için hakkaniyet dairesinde bir tazminat isteyebilir.

(H) REKABET MEMNUİYETİ:

I- Cevazı:

Madde 348 - İş sahibinin müşterilerini tanımak veya işlerinin esrarına

nüfuz etmek hususlarında işçiye müsait olan bir hizmet akdinde her iki taraf,

akdin hitamından sonra, işçinin kendi namına iş sahibi ile rekabet edecek bir

iş yapamamasını ve rakip bir müessesede çalışamamasını ve böyle bir müessesede

şerik veya sair sıfatla alakadar olamamasını, şart edebilirler.

Rekabet memnuiyetine dair olan şart, ancak işçinin müşterileri tanımasın-

dan ve esrara nüfuzundan istifade ederek iş sahibine hissolunacak derecede bir

zarar husulüne sebebiyet verebilecek ise, caizdir.

İşçi, akdin yapıldığı zamanda reşit değil ise rekabet memnuiyetine dair

olan şart batıldır.

II - Hududu:

Madde 349 - Rekabet memnuiyeti ancak işçinin iktisadi istikbalinin

hakkaniyete muhalif olarak tehlikeye girmesini menedecek surette zaman, mahal

ve işin nevi noktasından hal icabına göre münasip bir hudut dahilinde şart

edilmiş ise muteberdir.

III - Şekli:

Madde 350 - Rekabet memnuiyeti, sahih olmak için tahriri mukaveleye

merbut olmak lazımdır.

IV - Muhalefetin hükümleri:

Madde 351 - Rekabet memnuiyetine muhalif harekette bulunan işçi, bu muha-

lefet sebebi ile eski iş sahibinin düçar olduğu zararları tazmin ile

mükelleftir.

Memnuiyete muhalif hareket hakkında cezai şart konulmuş ise, işçi, kaide-

ten meşrut ceza miktarını tediye ile memnuiyetten kurtulabilir.Fakat zarar bu

miktarı mütecaviz ise, fazlasını da tazmin ile mükellef olur.

İşçinin hareketi tarzı ve ihlal veya tehdit edilen menfaatlerin ehemmiyeti

haklı gösteriyorsa ve tahriri bir mukavele ile sarahaten bu hak muhafaza edilmiş

ise, iş sahibi, müstesna olarak meşrut olan cezanın tediyesinden ve onu

mütecaviz olan zararın tazmininden başka muhalefetin menini de talep edebilir.

V - MEMNUİYETİN NİHAYETİ

Madde 352 - Rekabet memnuiyetinin bakasında iş sahibinin hakiki menfaati

bulunmadığı sabit olursa, bu memnuiyet nihayet bulur.

İş sahibi işçinin feshi muhik gösterecek bir kusuru yok iken akdi feshet-

miş yahut iş sahibinin feshi haklı gösteren bir kusuru dolayısiyle akit işçi

tarafından feshedilmiş ise, işçi aleyhine memnuiyete muhalefetinden dolayı dava

ikame edilemez.

(V) SERBEST HİZMETLERDE TATBİK EDİLECEK HÜKÜMLER

Madde 353 - Bu babın hükümleri hizmet akdinin teşekkül unsurlarını havi

olmakla beraber ilmi veya bedii malümatı mahsusayı haiz olanlar tarafından üc-

retle yapıla gelen mesai hakkındaki akitlere de tatbik olunur.

(Z) HUSUSİ KANUNLARIN HÜKÜMLERİNİN MAHFUZİYETİ

Madde 354 - Resmi memurlar ve müstahdemler hakkındaki hususi kanunların

hükümleri mahfuzdur.

ON BİRİNCİ BAP

İstisna akdi

(A) TARİFİ

Madde 355 - İstisna, bir akittirki onunla bir taraf (müteahhit), diğer

tarafın (iş sahibi) vermeği taahhüt eylediği semen mukabilinde bir şey imalini

iltizam eder.

(B) AKDİN HÜKÜMLERİ

I - Müteahhidin borçları:

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 356 - Mütaahhidin mesuliyeti, umumi surette işçinin hizmet akdin-

deki mesuliyetine dair olan hükümlere tabidir.

Mütaahhit, imal olunacak şeyi bizzat yapmağa veya kendi idaresi altında

yaptırmağa mecburdur. Fakat işin mahiyetine nazaran şahsi maharetinin ehemmi-

yeti yok ise, taahhüt ettiği şeyi başkasına dahi imal ettirebilir.

Hilafına adet veya mukavele olmadıkça, mütaahhit, imal olunacak şeyin

icrası için lazım olan vasıtaları ve alat ve edevatı kendi masrafiyle tedarik

etmeğe mecburdur.

2 - Malzeme itibariyle

Madde 357 - Mütaahhit, imal ettiği şeyde kullandığı malzemenin iyi cins-

ten olmamasından dolayı iş sahibine karşı mesul ve bu hususta bayi gibi müte-

keffildir.

Malzeme iş sahibi tarafından verilmiş ise, müteahhit, onları layik olan

bütün ihtimam ile kullanmak ve bundan dolayı hesap vermek ve artanı iade etmek-

le mükelleftir.

İş devam ettiği sırada, iş sahibinin, verdiği malzemenin veya gösterdiği

arsanın kusurlu olduğu anlaşılır yahut imalatın noktası noktasına muntazaman

icrasını tehlikeye koyacak diğer bir hal hadis olursa mütaahhit, iş sahibini

bundan derhal haberdar etmeğe mecbur aksi takdirde bunların neticelerini taham-

mül etmekle mükelleftir.

3 - Akit dairesinde işe başlama ve icra

Madde 358 - Mütaahhit, işe zamanında başlamaz veya mukavele şartlarına

muhalif olarak işi tehir eder yahut iş sahibinin kusuru olmaksızın vakı olan

teehhür bütün tahminlere nazaran mütaahhidin işi muayyen zamanda bitirmesine

imkan vermiyecek derecede olursa iş sahibi teslim için tayin edilen zamanı

beklemeğe mecbur olmaksızın akdi feshedebilir.

İmal sırasında işin müteahhidin kusuru sebebi ile ayıplı veya mukaveleye

muhalif bir surette yapılacağını katiyetle tahmin etmek mümkün olursa, iş

sahibi, bunlara mani olmak için müteahhide münasip bir mühlet tayin ederek

veya ettirerek bu mühlet içinde icabını icra etmediği halde hasar ve masraflar

müteahhide ait olmak üzere tamiratın veya imalata devamın üçüncü bir şahsa

tevdi olunacağını ihtar edebilir.

4 - İşin kusuruna mütedair teminat

a) Kusurun tesbiti

Madde 359 - İmal olunan şeyin tesliminden sonra iş sahibi, işlerin

mutat cereyanına göre imkanını bulur bulmaz o şeyi muayeneye ve kusurları varsa

bunları müteahhide bildirmeğe mecburdur.

İki taraftan her birinin, imal olunan şeyi masrafı kendisinden olmak üzere

ehli hibreye muayene ettirilmesini ve muayene neticesinin bir raporla tesbitini

istemeğe hakkı vardır.

b) Kusur halinde iş sahibinin hakkı

Madde 360 - Yapılan şey iş sahibinin kullanamıyacağı ve nısfet kaidesine

göre kabule icbar edilemiyeceği derecede kusurlu veya mukavele şartlarına muha-

lif olursa, iş sahibi, o şeyi kabulden imtina edebilir; bu hususta mütaahhidin

taksiri bulunursa zarar ve ziyan da isteyebilir.

İşin kusurlu olması veya mukaveleye muhalif bulunması yukarıki derecede

ehemmiyeti haiz değil ise iş sahibi, işin kıymetinin noksanı nispetinde fiatı

tenzil ve eğer o işin ıslahı büyük bir masrafı mucip değil ise mütaahhidi tamire

mecbur edebilir. Bu hususta mütaahhidin taksiri varsa iş sahibi zarar ve ziyan

da istiyebilir.

Yapılan şey iş sahibinin arsası üzerine yapılmış olup da mahiyeti itibariyle

refi ve kal'ı fazla bir zararı mucip ise iş sahibi, ancak ikinci fıkra mucibince

muamele yapar.

c) İş sahibinin mesuliyeti

Madde 361 - Yapılan şeyin kusurlu olması müteahhidin sarahaten beyan eyledi-

ği mütalaaya mugayir olarak iş sahibinin verdiği emirlerden neşet etmiş bulunur

veya her hangi bir sebeple iş sahibine isnadı kabil olursa, iş sahibi o şeyin

kusurlu olmasından mütevellit hakları dermeyan edemez.

d) İşin kabulü

Madde 362 - Yapılan şeyin sarahaten veya zımnen kabulünü müteakıp mütaahhit,

her türlü mesuliyetten beri olur. Ancak mütaahhidin kasten sakladığı usulü veç-

hile muayenesinde müşahade edilemiyecek olan kusurlar hakkında, mesuliyeti baki-

dir.

Eğer iş sahibi kanunen tayin olunan muayene ve ihbarı ihmal ederse zımnen

kabul etmiş sayılır.

Yapılan şeydeki kusur, sonradan meydana çıkarsa iş sahibi, vakıf olur olmaz

keyfiyeti mütaahhide haber vermeğe mecburdur. Aksi takdirde iş sahibi kabul

etmiş sayılır.

h) Müruru zaman

Madde 363 - Yapılan şeyin kusurlu olmasından dolayı iş sahibinin haiz olduğu

haklar, müşterinin haklarının tabi olduğu müruru zaman hükmüne tabidir.

Fakat gayrimenkul inşaata müteallik kusurlardan dolayı iş sahibinin mütaah-

hide ve inşaata iştirak eyliyen mimar ve mühendise karşı mütalebesi, tesellüm

zamanından itibaren beş senelik müruru zamana tabidir.

II- İş sahibinin borçları:

1 - Ücretin muacceliyeti

Madde 364 - İşin parası, teslim zamanında ödenir.

Yapılan şey parça parça teslim edildikçe bedeli ifa olunmak üzere mukavele

edilmiş ise her kısmın bedeli o kısmın teslimi zamanında ödenmek lazımdır.

2 - Ücretin miktarı

a) Götürü taahhüt

Madde 365 - Götürü pazarlık edilmiş ise, mütaahhit yapılacak şeyi kararlaş-

tırılan fiata yapmağa mecburdur. Yapılacak şey, tahmin edilen miktardan fazla

say ve masrafı mucip olsa bile, müteahhit bedelin arttırılmasını isteyemez.

Fakat evvelce tahmin olunamıyan veya tahmin olunup ta iki tarafça nazara

alınmıyan haller işin yapılmasına mani olur veya yapılmasını son derece işkal

ederse hakim, haiz olduğu takdir hakkı dolayısiyle ya tekarrür eden bedeli

tezyit veya mukaveleyi fesheyler.

Yapılacak şey, evvelce tahmin edilen miktardan daha az bir say ile vücuda

gelmiş ise, iş sahibi bedeli tamamen vermeğe mecburdur.

b) İşin kıymetine göre bedelin tayini

Madde 366 - Evvelce kararlaştırılmamış veya takribi bir surette kararlaştı-

rılmış olan bedel, yapılan şeyin kıymetine ve mütaahhidin masrafına göre tayin

edilir.

I - Keşif bedelinin tecavüzü halinde fesih:

Madde 367 - Yapılan şeyin masrafı, evvelce mütaahhit ile takribi bir suret-

te tesbit edilen keşfi iş sahibihin sun'u olmaksızın çok fazla tecavüz ederse

gerek o şeyin imali esnasında gerek imalinden sonra iş sahibi mukaveleyi feshe-

debilir.

Bu suretle yapılan şey iş sahibinin arsası üzerinde inşa ediliyorsa iş

sahibi, bedelden münasip bir miktarın tenzilini isteyebileceği gibi inşaat he-

nüz bitmemiş ise müteahhidi devamdan meni ve yapılan kısmı hakkaniyet dairesin-

de tazmin ederek mukaveleyi feshedebilir.

II - Yapılan şeyin telefi:

Madde 368 - Yapılan şey teslimden evvel kazara telef olmuş ise iş sahibi,

onu tesellümden temerrüt etmiş bulunmadıkça müteahhit ne yaptığı işin ücretini

ne de masraflarının tediyesini isteyemez.

Bu takdirde, telef olan malzeme kime ait ise hasarı da ona aittir.

Eğer yapılan şey, iş sahibi tarafından verilen malzemenin veya gösterilen

arsanın kusurundan yahut iş sahibi tarafından imal ve inşa tarzı hakkında veri-

len emirden dolayı telef olmuş ise; müteahhit, bu tehlikeleri zamanında ihbar

eylemiş bulunduğu takdirde yaptığı işin kıymetini ve bu kıymette dahil olmıyan

masrafın tesviyesini talep edebilir. İş sahibinin taksiri olduğu takdirde müta-

ahhidin, fazla olarak zarar ve ziyan istemeğe hakkı vardır.

III- Zararı baliğan mabelağ tazmin ederek fesih:

Madde 369 - Yapılan şey; bitmezden evvel iş sahibi yapılmış olan kısmın be-

delini vermek ve mütaahhidin zarar ve ziyanını baliğan mabelağ tazmin etmek

şartiyle mukaveleyi feshedebilir.

IV - İş sahibinin yüzünden hizmetin ifası mümkün olmaması:

Madde 370 - Taahhüt olunan şeyin yapılması iş sahibi nezdinde zuhur eden

bir kaza yüzünden mümkün olamıyorsa müteahhit yaptığı işin kıymetini ve bu kıy-

mette dahil olmıyan masrafını alır.

Bu hususta iş sahibinin taksiri varsa müteahhidin başkaca zarar ve ziyan

istemeğe hakkı olur.

V - Mütaahhidin vefatı yahut aczi:

Madde 371 - Mütaahhit öldüğü yahut sun'u taksiri olmaksızın işi bitirmek-

ten aciz kaldığı takdirde, mukavele müteahhidin şahsı nazara alınarak yapılmış

ise istisna akdi münfesih olur.

Bu takdirde yapılan miktarın kullanılması kabil ise iş sahibi onu kabule

ve bedelini vermeğe mecburdur.

ON İKİNCİ BAP

Neşir mukavelesi

(A) TARİFİ

Madde 372 - Neşir mukavelesi, bir akittir ki onunla edebi ve sınai bir

eserin müellifi veya halefi, o eseri bir naşire terk etmeği taahhüt ve naşir de

o eseri azçok teksir ile halk arasında neşir etmeği iltizam eder.

(B) HÜKÜMLERİ

I - Telif hakkının nakli ve teminatı:

Madde 373 - Neşir mukavelesi, müellifin haklarını, mukavelenin ifasının

icap ettirdiği miktar ve zaman için naşire nakleyler.

Neşredilecek eseri terk eyleyen kimse; akit zamanında o eserde tasarruf

etmek hakkını kullanmağa muktedir olmalıdır. Bu cihetten dolayı naşire karşı

mütekeffildir ve eğer telif hakkı varsa bu tekeffül, onunda şamildir.

Eserin tamamı veya bir kısmı, başka bir naşire terk yahut terk edenin

malümatı dahilinde neşredilmiş bulunursa; terkeden, neşir mukavelesinin

akdinden evvel diğer tarafı, bundan haberdar etmek lazımdır.

II - Müellifin tasarrufu :

Madde 374 - Naşirin yapmağa hakkı olduğu tabılar bitmedikçe müellif veya

halefi, eserin tamamında veya bir kısmında naşirin zararına bir tasarrufta

bulunamaz.

Gazete makaleleri ve mevkut bir risalede neşredilmiş kısa makaleler,

müellif veya halefleri tarafından daima başka bir yerde neşredilebilir.

Müşterek bir eserin kısımlarından olan yazılar ve mevkut bir risalenin

uzun olan makaleleri, müellif veya halefleri tarafından neşrin hitamından üç ay

geçmezden evvel tekrar neşredilemez.

III - Basılacak nüshaların tayini:

Madde 375 - Eğer mukavelede tabı adedi tasrih edilmemiş ise naşirin hakkı

ancak bir tab'a maksurdur.

Hilafı şart edilmemiş ise, naşir, her tabı için basacağı nüsha adedini

tesbitte serbesttir. Fakat diğer taraf talep eyler ise eserin mahiyeti ile

mütenasip derecede bir intişarı temin eyleyecek miktarda nüsha tabetmeğe

mecburdur. Birinci tabı bittikten sonra naşir tekrar tabedemez.

Eğer makale naşire muayyen ve birden fazla tab'a veya eserin her tab'ına

salahiyet vermiş olupta naşirde eserin nüshaları tükenmiş iken yeniden tab'ı

ihmal ediyorsa müellif veya halefleri, yeni bir tabı için naşire hakim tarafın-

dan bir mühlet tayin ettirtebilirler. Naşir, bu mühlet zarfında borcunu ifa

eylemezse hakkı sakıt olur.

IV - Teksir ve satış için mesai:

Madde 376 - Naşir, eserde hiç bir suretle ihtisar, ilave ve tadil

yapmaksızın münasip bir şekilde teksir etmekle mükelleftir. Naşir aynı zamanda

lazım olan ilanları yapmağa ve satışın muvaffakiyetini temin için mutat

tedbirleri ittihaza mecburdur.

Satışın fiatını, eserin satılmasına mani olacak tarzda tezyide

salahiyettar olmaksızın naşir, tayin eder.

V - Tashih ve ıslah:

Madde 377 - Naşirin menfaatlerine muzır ve onun mesuliyetini artıracak

mahiyette olmamak şartiyle müellif için eserinde tashih ve ıslah yapmak hakkı

mahfuzdur. Müellif tashihiyle naşire melhuz olmayan masraflar ihtiyar ettirir-

se onu tazmin eder.

Naşir, müellife eserini ıslah edebilmek imkanı bahş etmeksizin tekrar

neşrine veya yeniden tab'ına mübaşeret edemez.

VI - Bir arada ve ayrı ayrı neşir:

Madde 378 - Bir müellifin birden fazla eserlerini ayrı ayrı neşretmek hakkı

eserlerin bir arada tab'ı salahiyetini bahşetmez.

Bir müellifin külliyatını veya müellifin eserlerinden bir nevini neşreyle-

mek hakkı naşire külliyatın muhtevi olduğu eserleri ayrı ayrı tabetmek hakkını

veremez.

VII - Tercüme hakkı :

Madde 379 - Hilafı şart edilmedikçe, tercüme hakkı müellifte veya halefinde

mahfuz kalır.

VIII - Eser sahibinin bedele istihkakı:

1 - Bedelin miktarı

Madde 380 - Eser sahibinin bedelden feragat eylediği hal icabından anlaşıl-

madıkça bedelle istihkakı, asıldır.

Bedelin miktarı ehlihibrenin reyi alındıktan sonra, hakim tarafından takdir

olunur.

Eğer naşirin müteaddit tab'a hakkı varsa birinci tabı için tayin edilen

bedel ve diğer şartlar müteakıp tab'ılarda da muteber olmak, asıldır.

2 - Bedelin zamanı tediyesi, satış hesapları ve bedava nüsha

Madde 381 - Bir eser tamam olarak neşredilecek ise tamamının ve (cilt,

cüzü, forma, gibi) kısım kısım neşredilecek ise her kısmının tab'ını ve satışa

hazır bulundurulmasını müteakip bedelin tediyesi lazım gelir.

Akitler bedelin kısmen veya tamamen tediyesini satışın neticesine bırakmış-

lar ise naşir satış hesaplarını tanzime ve teamül dairesinde ispat edici vesi-

kalarını ihzara mecburdur.

Hilafı şart edilmedikçe, müellif veya halefinin, eserden örfün tayin eyle-

diği miktarda bedava nüsha almağa hakları vardır.

1 - Eserin zıyaı:

Madde 382 - Eser, naşire tevdi edildikten sonra kazaen zayi olsa bile na-

şir, bedeli tediyeye mecburdur.

Eğer müellifte zayi olan eserin diğer nüshası var ise, o nüshayı naşirin

emrine amade kılması lazımdır. Eğer müellifte eserin diğer nüshası olmaz ve

eserin yeniden vücuda getirilmesi nisbeten kolay bulunursa müellif eserini

yeniden yazmağa mecburdur.

Müellif, her iki surettede münasip bir tazminat isteyebilir.

II- Tabolunan eserin ziyaı:

Madde 383 - Tabolunan eser satışa çıkarılmazdan evvel tamamen veya kısmen

kazara zayi olduğu takdirde naşir, müellif veya halefine ayrıca bir bedel

vermeğe mecbur olmaksızın zayi olan nüshayı kendi masrafiyle tekrar tabedebi-

lir.

Eğer naşir, fahiş masraf ihtiyarına mecbur olmaksızın zayi olan nüshaların

yerine yenilerini ikame edebilecek ise buna mecburdur.

III- Müellifin ve naşirin şahsında hadis olan hitam

Madde 384 - Eseri itmam etmezden evvel müellif ölür veya ikmal kabiliyetini

zayi eder yahut taksiri olmaksızın eseri ikmal etmek imkansızlığında bulunursa

neşir mukavelesi münfesih olur.

Şu kadar ki, mukavele tamamen veya kısmen mümkün ve muhik bulunursa hakim

mukavelenin muhafaza edilmesine müsaade ve bunun için icabeden tedbirlerin

ittihazını emredebilir.

Naşirin iflası takdirinde müellif veya halefi, eseri başkasına tevdi

edebilir. Fakat müellif veya halefi iflas zamanında henüz vadesi hulül etmeyen

borcun ifa edileceğine dair teminat alırsa eseri başka bir naşire tevdi edemez.

(D) NAŞİRİN PLANI DAİRESİNDE ESER TELİFİ

Madde 385 - Bir veya müteaddit müellif,naşirin tayin eylediği plan

dairesinde bir eser telif eylemeği taahhüt ederlerse, ancak mukavele edilen

bedele müstahak olurlar.

Bu takdirde telif hakkı naşire ait olur.

ON ÜÇÜNCÜ BAP

Alelıtlak vekalet

BİRİNCİ FASIL

Vekalet

(A) TARİFİ

Madde 386 - Vekalet, bir akittirki onunla vekil, mukavele dairesinde

kendisine tahmil olunan işin idaresini veya takabbül eylediği hizmetin ifasını

iltizam eyler.

Diğer akitler hakkındaki kanuni hükümlere tabi olmayan işlerde dahi,

vekalet hükümleri cari olur.

Mukavele veya teamül varsa vekil, ücrete müstahak olur.

(B) TEŞEKKÜLÜ

Madde 387 - Vekilin tevdi edilen işi idare hususunda resmi bir sıfatı

varsa veya işin icrası mesleğinin icabından ise yahut bu gibi işleri kabul

edeceğini ilan etmiş ise vekalet, vekil tarafından derhal reddedilmedikçe kabul

edilmiş sayılır.

I- Vekaletin şümulü:

Madde 388 - Vekalet akdinin şumulü mukavele ile sarahaten tesbit

edilmemiş ise, taallük eylediği işin mahiyetine göre tayin edilir.

Vekalet, vekilin takabbül eylediği işin yapılması için icabeden hukuki

tasarrufları ifa salahiyetini şamildir.

Hususi bir salahiyeti haiz olmadıkça vekil, dava ikame edemez, sulh olamaz,

tahkim edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, hibe edemez, bir gayrimenkulü

temlik veya bir hak ile takyit edemez.

II - Vekilin borçları:

1 - Talimat dairesinde vekaleti ifa

Madde 389 - Vekil, müvekkılinin sarih olan talimatına muhalefet edemez.

Ancak hal icabına göre müvekkilden mezuniyet istihsaline imkan olmamakla bera-

ber şayet imkan olupta istizan olunsa idi müvekkilin muvafakat edeceği derkar

bulunan hususlarda, inhiraf edebilir. Bundan maada hallerde vekil aldığı

talimata müvekkilinin aleyhine olarak muhalefet ederse, bundan mütevellit

zararı deruhte etmedikçe,müvekkilünbih ifa edilmiş olmaz.

2 - Hüsü suretle ifa mükellefiyeti

a) Umumiyet itibariyle

Madde 390 - Vekilin mesuliyeti, umumi surette işçinin mesuliyetine ait

hükümlere tabidir.

Vekil, müvekkile karşı vekaleti iyi bir suretle ifa ile mükelleftir.

Vekil, başkasını tevkile mezun veya hal icabına göre mecbur olmadıkça

veya adet başkasını kendi yerine ikameye müsait bulunmadıkça müvekkilünbihi

kendisi yapmağa mecburdur.

b) İşi bir üçüncü şahsa yaptırmak halinde

Madde 391- Vekil, salahiyeti haricinde başkasını tevkil ettikte onun

fiilinden kendi yapmış gibi mesuldür.

Vekil, başkasını tevkile salahiyettar olduğu takdirde, yalnız

salahiyetini kullanırken ve talimat verirken tekayyüt ve ihtimam göstermekle

mükelleftir.

Her iki surette vekilin kendi yerine ikame ettiği şahsa karşı haiz olduğu

bütün hakları müvekkil, doğrudan doğruya o şahsa karşı dermeyan edebilir.

3 - Hesap verme

Madde 392 - Vekil,müvekkilin talebi üzerine yapmış olduğu işin hesabını

vermeğe ve bu cihetten dolayı her ne nam ile olursa olsun almış olduğu şeyi

müvekkile tediyeye mecburdur.

Vekil zimmetinde kalan paranın faizini de vermeğe mecburdur.

4 - Vekilin iktisabettiği hakların müvekkiline intikali

Madde 393 - Müvekkil vekiline karşı olan muhtelif borçlarını ifa edince,

vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına üçüncü şahıstaki alacağı,

müvekkilin olur.

Vekilin iflası halinde müvekkil, bu hakkını masaya karşıda iddia edebilir.

Vekilin iflası müvekkil, vekilin kendi namına ve müvekkili hesabına

iktisap eylemiş olduğu menkul eşya hakkında dahi istihkak iddiasında bulunabi-

lir.Vekilin haiz olduğu hapis hakkını, masa dahi haizdir.

III- Müvekkilin borçları:

Madde 394- Vekilin usulü dairesinde müvekkilünbihi ifa için yaptığı

masrafı ve verdiği avansları, müvekkilin,faiziyle beraber vermesi ve vekilin

deruhte eylediği borçlardan onu kurtarması lazımdır.

Vekil, vekaleti ifa dolayısiyle uğramış olduğu zarar ve ziyanın

tazminini müvekkilinden isteyebilir. Meğerki müvekkil bu hususta kendisinin

su'nu taksiri olmadığını ispat eyleye.

IV - Birden ziyade müvekkillerin mesuliyetleri:

Madde 395 - Bir kimseyi birlikte tevkil eden müteaddit kimseler, vekile

karşı müteselsilen mesul olurlar.

Müteaddit kimseler, vekaleti birlikte kabul etmişler ise müvekkilünbihi

yapmakla müteselsilen mesuldurlar ve kendi sıfatlarını başkasına devre

salahiyettar olmadıkça müvekkili yalnız birlikte yaptıkları tasarrufla ilzam

edebilirler.

(D) VEKALETiN HİTAMI

I - Sebepleri :

1 - İstifa, azil

Madde 396 - Vekaletten azil ve ondan istifa her zaman caizdir.

Şu kadarki münasip olmayan bir zamanda vekaletten azil veya ondan istifa

eden kimse diğerinin zararını zamin olur.

2 - Ölüm , ehliyetsizlik, iflas

Madde 397- Hilafı mukaveleden veya işin mahiyetinden anlaşılmadıkça veka-

let, gerek vekilin gerek müvekkilin ölümüyle ve ehliyetinin zavali veya iflası

ile nihayet bulur.

Şu kadarki vekaletin nihayet bulması müvekkilin menfaatlerini tehlikeye

koyuyorsa müvekkil veya mirasçısı veya mümessili bizzat işlerini görebilecek

hale gelinceye kadar vekil veya mirasçısı veya mümessili vekaleti ifaya devam

ile mükelleftirler.

II - Hitamın hükümleri:

Madde 398 - Vekilin vekaletinin nihayet bulduğuna ıttıla peyda

eylemeden evvel yaptığı işlerden müvekkil veya mirasçıları, vekalet baki imiş

gibi mesuldür.

İKİNCİ FASIL

İtibar mektubu ve itibar emri

(A) İTİBAR MEKTUBU

Madde 399- İtibar mektubu, vekalet ve havale hükümlerine tabi olup onunla

mürselünileyhe azami bir had tayinine hacet olmaksızın talep edeceği miktarda,

nakit ve emsali bir şeyin muayyen bir kimseye teslimi emrolunur.

Verilecek şeyin azami haddi tayin edilmediği takdirde itibar verilen kimse

aşikar surette akitlerin vaziyetleri ile mütenasip olmayacak derecede fazla

bir miktar talebinde bulunursa mürselünileyh mektup sahibine haber vermeğe

ve cevap alıncaya kadar tediyeyi tehir etmeğe mecburdur.

İtibar mektubunun tazammun ettiği vekalet ile mürselünileyhin mülzem olma-

sı, muayyen bir meblağ için kabul etmiş olmasına mütevakkıftır.

(B) İTİBAR EMRİ

I - Tarifi ve Şekli :

Madde 400- Bir kimse,kendi nam ve hesabına ve amirin mesuliyeti altında bir

üçüncü şahsa itibar vermek veya itibari tecdit etmek için emir almış ve kabul

etmiş ise, memur vekaletini tecavüz etmedikçe amir, itibar edilen borçtan

dolayı kefil gibi mesul olur.

Şu kadar ki tahriri emir olmadıkça amir, mesul olmaz.

II- İtibar verilen kimsenin ehliyetsizliği:

Madde 401 - Amir, itibar verilen kimsenin borç iltizamına ehliyetsizliğini

dermeyan ile memura karşı mesuliyetten kurtulamaz.

III - Memurun kendi kendine mühlet vermesi:

Madde 402 - Memur, itibar verilen kimseye kendi kendine mühlet verir veya

amirin talimatına muhalefet ederse, amir mesuliyetten beri olur.

IV - İki tarafın hakları ve borçları:

Madde 403 - Amirin ve kendisine itibar verilen kimsenin hak ve borçlarında

kefile ve asıl borçluya müteallik hükümler caridir.

ÜÇÜNCÜ FASIL

Tellallık (simsarlık)

(A) TARİFİ VE ŞEKLİ

Madde 404 - Tellallık, bir akittirki onunla tellal, ücret mukabilinde

bir akdin yapılması imkanını hazırlamağa veya akdin icrasına tavassut etmeğe

memur edilir.

Tellallık hakkında, umumi surette vekalet hükümleri ceridir.

(Ek: 29/6/1956 - 6763/41 md.) Gayrimenkul tellallığı,akdi, yazılı şekilde

yapılmadıkça muteber olmaz.

(B) TELLAL ÜCRETİ

I- İstihkak zamanı:

Madde 405 - Yaptığı hazırlık veya icra eylediği tavassut akdin icrasına

müncer olunca, tellal ücrete müstahak olur.

Akit, taliki bir şart ile yapılmış ise ücret şartın tahakkukunda lazım

olur.

Yapacağı masrafın tellala verileceği mukavele edilmiş ise,iş bir neticeye

müncer olmasa bile tellal masrafını alır.

II- Ücretin tesbiti:

Madde 406- Ücret tayin edilmediği takdirde tarife varsa ona göre ücret

verilmek lazım gelir.Tarife yoksa müteamil olan ücret mukavele edilmiş sayılır.

III - Tellalın haklarını zayi etmesi:

Madde 407 - Tellal, borçlarına muhalefetle diğer tarafın menfaatine

hareket eder veya hüsnü niyet kaideleri hilafına diğer akitten ücret vadi

alırsa ücrete ve yaptığı masrafa ait olan haklarını zayi eyler.

IV- Evlenme tellallığı:

Madde 408 - Evlenme tellallığı, ücrete hak bahşetmez.

V - Ücretten tenzil:

Madde 409 - Hizmet mukavelesi ve gayrimenkul satışı imkanını hazırlamak

veya bunlardan birinin icrasına tavassut etmek için fahiş bir ücret şart

edilmiş ise borçlunun talebi üzerine bu ücret hakim tarafından adilane bir

surette tenkis edilebilir.

ON DÖRDÜNCÜ BAP

Vekaleti olmadan başkası hesabına tasarruf

(A) İŞ YAPAN KİMSENiN HAKLARI VE BORÇLARI

I - İşin İcrası:

Madde 410 - Vekaleti olmaksızın başkasının hesabına tasarrufta bulunan

kimse,o işi sahibinin menfatine ve tahmin olunan maksadına göre yapmağa

mecburdur.

II- Mesuliyet:

Madde 411 - Başkası namına tasarrufta bulunan kimse her türlü ihmal ve

ihtiyatsızlıktan mesuldür.

Şu kadarki o kimse, iş sahibinin maruz bulunduğu zararı bertaraf etmek

için yapmış ise, mesuliyeti tahfif olunur.

İş sahibinin sarahaten veya delaleten men'i var iken o kimse, bu işi

yapmış ve sahibinin men'ide kanuna ve adaba muhalif bulunmamış ise kazadan

dahi mesul olur. Meğerki o kimse, müdahalesi olmasa bile kazanın vukua

geleceğini ispat etsin.

III - İşi yapan kimsenin ehliyeti olmaması:

Madde 412 - Başkası hesabına tasarrufta bulunan kimse akit ile iltizama

ehil değil ise yaptığı tasarruftan ancak iktisabettiği ve sui niyetle elinden

çıkardığı miktarda mesul olur.

Haksız fiillerden mütevellit daha şumüllü mesuliyet, mahfuzdur.

(B) İŞ SAHiBİNİN HAKLARI VE BORÇLARI

I - İş, sahibinin menfaatine yapıldığı halde :

Madde 413 - İş sahibinin menfaati için yapılmış olan bir işte, yapan kimse-

nin hal icabına göre zaruri veya faideli bulunan bilümum masraflarını faizi

ile edaya ve bu kabil taahhütlerini ifaya ve hakimin takdir edeceği zararı taz-

mine, iş sahibi mecburdur.

Maksadı hasıl olmasa bile, işi yaparken icabeden İhtimamda bulunan kimse

hakkında dahi bu hüküm tatbik olunur.

İşi yapan kimse yaptığı masrafı istifa edemediği takdirde, haksız bir

fiil ile mal iktisabı faslındaki hükümlere göre yaptığı şeyi ref ettirebilir.

II- İş, yapan kimsenin kendi menfaati için yapıldığı halde:

Madde 414 - Kendi menfaati için yapılmamış olsa bile iş sahibi yapılan

işten hasıl olan faydaları temellük etmek hakkını haizdir. Temellük ettiği

faydalara göre, işi yapan kimsenin masrafını tazmin ve yapmış olduğu

taahhütlerden onu tahlis eder.

III - İcazet

Madde 415 - İş sahibi yapılan işe icazet verirse, vekalet hükümleri cari

olur.

ON BEŞİNCİ BAP

Komisyon

(A) ALIM VE SATIM KOMÜSYONCUSU (1)

(1) 29/6/1956 tarih ve 6763 sayılı Kanunun 41 nci maddesiyle 416 ila 429 ncu maddelerde geçen (Amir) kelimeleri (Müvekkil) olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.

I - Tarifi :

Madde 416 - Alım ve satım işlerinde komüsyoncu, ücret mukabilinde kendi

namına ve müvekkil hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım ve satımını

deruhte eden kimsedir.

Atide beyan olunacak hükümler müstesna olmak üzere komüsyon mukavelelerin-

de vekalet hükümleri tatbik olunur.

II- Komüsyoncunun borçları :

1 - Mecburi ihbar ve sigorta

Madde 417 - Komüsyoncu yaptığı muamelenin cereyanından müvekkilini haber-

dar etmeğe ve hususiyle emrinin icra edildiğini kendisine derhal bildirmeğe

mecburdur.

Müvekkilin emri olmadıkça komüsyoncu mukavelenin mevzuunu teşkil eden

şeyleri sigorta ettirmeğe mecbur değildir.

2 - Eşyaya ihtimam

Madde 418 - Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın bozukluğu

göze çarpıyorsa, komüsyoncu nakliyeciye rücu hakkını muhafazaya ve hasarı

tesbit ettirmeğe ve muktedir olduğu kadar eşyayı hıfza ve derhal müvekkiline

haber vermeğe mecburdur.

Aksi takdirde ihmalin sebebiyet verdiği ziyandan mesul olur.

Satılmak üzere komüsyoncuya gönderilen eşyanın hemen bozulacağından

korkuluyorsa, komüsyoncu, müvekkiline derhal malümat vermek şartiyle o eşyayı

satmağa mecburdur.

3- Müvekkil tarafından tayin olunan fiat

Madde 4l9 - Müvekkil tarafından tayin olunan asgari bedelden noksanına

mal satan komüsyoncu malı satmasaydı müvekkilinin daha ziyade mutazarrır

olacağını ve bu hal icabının yeniden emir almağa müsait bulunmadığını ispat

etmedikçe bedelin noksanını tazmine mecbur olur.

Bu takdirde, komüsyoncunun kusuru varsa şarta muhalefetinden dolayı başka-

ca tazminat vermeğe mecburdur.

Müvekkilin tayin ettiği bedelden noksanına mal alan veya fazlasına satan

komüsyoncu, bu muameleden istifade edemeyip aradaki farkı, müvekkiline vermeğe

mecburdur.

4 - Veresiye mal satma, mal tesellüm etmeden tediye

Madde 420- Komüsyoncu, müvekkilin izni olmaksızın veresiye mal satar veya

malı tesellüm etmeden para verirse zararı kendine ait olur.

Şu kadarki müvekkil hilafını emretmedikçe, satış mahallindeki örfe

göre, veresiye satabilir.

5 - Komüsyoncunun kefaleti

Madde 421 - Salahiyeti hilafına veresiye mal satması müstesna

olmak üzere komüsyoncu, muamelede bulunduğu kimselerin tediyelerinden ve diğer

borçlarını ifadan mesul olmaz. Şu kadarki komüsyoncu, sarahaten kefil veya

mesuliyeti mütearif olunca mesul olur.

Kefil olan komüsyoncunun, bunun için ayrıca ücret almağa hakkı vardır.

III- Komüsyoncunun hakları:

1 - Verdigi paralar ve masraflar

Madde 422 - Komüsyoncu, müvekkilin menfaati için yaptığı bilcümle

masrafları ve verdiği paraları faiziyle beraber isteyebilir.

Komüsyoncu, ardiye ve nakliye ücretlerini müvekkilinin hesabına

geçirirsede kendi memurlarının ücretlerini hesaba dahil edemez.

2 - Komüsyon ücreti

a) İstemek hakkı

Madde 423- Komüsyoncu; kendisine tevdi olunan işi yaptıkta ücretini

alacağı gibi; komüsyoncunun o işi yapamamasına müvekkil sebebiyet vermiş ise,

yine ücrete müstahak olur.

Diğer bir sebeple yapılamayan işlerden dolayı komüsyoncu, ancak emeği

mukabilinde mahalli adete göre lazım gelen tazminatı isteyebilir.

b) Ücret hakkının sükutu ve müvekkilin aradan çıkması

Madde 424 - Komüsyoncu, müvekkiline karşı sui niyet ile hareket eder ve

hususiyle müvekkilin hesabına iştira ettiğinden fazla ve sattığından noksan

bir fiat geçirirse ücreti almak hakkı tamamiyle sakıt olur.

Son iki halde muvekkil komüsyoncuyu doğrudan doğruya müşteri veya bayi

addederek aradan çıkabilir.

3 - Hapis hakkı

Madde 425 - Komüsyoncu sattığı malın bedeli ve aldığı malın kendisi

üzerinde hapis hakkına maliktir.

4 - Emtianın müzayede ile satılması

Madde 426 - Emtia satılamayıp veya müvekkilin verdiği satış emrinden

rücu edipte müvekkil emtiayı geri almakta veya onda diğer suretle tasarruf

etmekte hadden fazla teahhür ederse komüsyoncu emtiayı bulunduğu mahal

mahkemesi vasıtasiyle bilmüzayede sattırabilir.

Eşyanın bulunduğu mahalde ne müvekkil nede mümessili hazır bulunmazsa,

diğer taraf istima edilmeksizin dahi satış kararı verilebilir.

Şu kadarki emtia, süratle kıymeti tenezzül edecek emtiadan değil ise,

evvel emirde kendisine resmen ihbar edilmek lazımdır.

5 - Komüsyoncunun bizzat alıcı veya satıcı olması

a) Ücreti ve masrafları

Madde 427 - Borsada mukayyet veya piyasada cari fiatı bulunan kambiyo

senedatı veya diğer kıymetli evrakı veya emtiayı satmağa veya satın almağa

memur edilen komüsyoncu, müvekkil tarafından hilafına talimat verilmemiş

ise, satın alacağı şey yerine kendi şeylerini beyi yahut satacağı şeyi kendisi

için iştira edebilir.

Bu hallerde komüsyoncu vekaletin icrası zamanında borsa veya piyasa

fiyatını nazara almağa mecburdur. Komüsyoncu, komisyon işlerinde mutat olan

ücret ve masraflarını alabilir.

Sair hükümleri beyi gibidir.

b) Komüsyoncunun zımni kabulü

Madde 428 - Komisyoncu bizzat alıcı veya satıcı olabildiği hallerde bir

akit göstermiyerek vekaletin icra edildiğini müvekkiline bildirirse, akide ait

olabilecek borçları bizzat deruhte etmiş sayılır.

c) Hakkının sukutu

Madde 429 - Komüsyoncu, müvekkil tarafından verilen emir istirdat

edilmiş ve istirdat haberi de vekaleti icra ettiği haberini müvekkile

göndermeden vasıl olmuş ise, artık bizzat bayi ve müşteri olamaz.

(B) DİĞER KOMİSYON İŞLERİ

Madde 430 - (Değişik: 29/6/1956-6763/41 md.)

Malzemesi iş sahibi tarafından verilmek suretiyle imal edilecek menkul

eşya hakkındaki komüsyon işleri, eşya misli şeylerden olmasa da, alım ve satım

komüsyonu hükmündedir.

Alım ve satım komüsyonu sayılmıyan işleri, ücret mukabilinde kendi

namına ve müvekkili hesabına deruhde eden alım ve satım komüsyoncusu ile

komüsyon işlerini kendisine sanat edinmeyip de arızi olarak üzerine alan tacir

hakkında dahi bu babın hükümleri tatbik olunur.

Taşıma işleri komüsyonculuğu hakkındaki hususi hükümler mahfuzdur.

ON ALTINCI BAP

Nakliye mukaveleleri

Madde 431 - 448 - (Mülga: 29/6/1956-6763/41 md.)

ON YEDİNCİ BAP

Ticari mümessiller ve diğer ticari vekiller

(A) TİCARİ MÜMESSİL

I - Tarifi, salahiyet itası:

Madde 449 - Ticari mümessil, bir ticarethane veya fabrika veya ticari

şekilde işletilen diğer bir müessese sahibi tarafından işlerini idare ve

müessesenin imzasını kullanarak bilvekale imza vazetmek üzere sarih veya zımni

kendisine mezuniyet verilen kimsedir.

Müessese sahibi, vekaletnameyi ticaret siciline kaydetdirmeğe mecburdur.

Ancak kayıttan evvel dahi mümessilinin muameleleri ile mülzemdir.

Diğer nevi müesseselerde ve işlerde ticaret siciline kayıttan başka

suretle ticari mümessil tayin olunamaz.

II- Vekaletin şümulü:

Madde 450 - Ticari mümessil, hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı,

müessese sahibi hesabına kambiyo taahhütlerinde bulunmak ve onun namına

müessesenin gayesine dahil olan bilümum tasarrufları yapmak salahiyetini haiz

sayılır.

Ticari mümessil, sarih salahiyet almadıkça gayrimenkulleri temlik veya

bir hak ile takyit edemez.

III - Tahdidi:

Madde 451 - Temsil salahiyeti bir şubenin işlerine hasrolunabilir.

Tayin olunan şartlar dahilinde diğerleri iştirak etmedikçe yalnız

birinin imzası müesseseyi ilzam etmemek üzere birden ziyade kimselerede

verilebilir ve buna birlikte temsil denir.

Temsil salahiyetinde bundan başka tahditler hüsnüniyet sahibi üçüncü

şahıslara karşı muteber değildir.

IV - İstirdadı:

Madde 452 - Mümessil tayin edilirken tescil edilmemiş olsa bile, temsil

salahiyetinin istirdat edildiği zaman keyfiyetin ticaret siciline kaydedilmesi

mecburidir.

Temsil salahiyetinin istirdadı, ticaret siciline kayıt ve ilan

edilmedikçe bu salahiyet hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslar hakkında bakidir.

(B) DİĞER TİCARET VEKiLLERİ

Madde 453 - Ticari vekil, ticarİ mümessil sıfatını haiz olmaksızın bir

ticarethane veya fabrika veya ticari şekilde işletilen diğer bir müessese

sahibi tarafından müessesenin bütün işleri veya muayyen bazı muameleleri için

temsile memur edilen kimsedir.

Bu salahiyet, müessesenin mutad olan muamelelerinin cümlesine şamildir.

Şu kadar ki ticari vekil kendisine sarih mezuniyet verilmedikçe istikraz

edemez ve kambiyo taahhütlerinde ve muhakeme ve murafaada bulunamaz.

(Ek:29/6/1956 - 6763/41 md.) Mağaza içinde müşterilerin kolaylıkla

görebilecekleri bir yerde ve kolayca okuyabilecekleri bir şekilde aksi ilan

edilmiş olmadıkça, toptan, yarı toptan veya perakende satış mağazalarının

memur veya müstahdemleri, o mağazanın mütat satış muamelelerinin hepsini

yapmaya, salahiyetli oldukları muameleler hakkındaki faturaları imzalamaya,

bu mutat muamelelerden doğan borçların yerine getirilmesine veya bunların hiç

veyahut gereği gibi yerine getiril-

memiş olmasına ilişkin ihtar veya diğer beyanları işletme sahibi adına yapmaya,

bu mahiyetteki ihtar ve diğer beyanları ve hususiyle mutat muamele dolayısiyle

teslim edilmiş olan mallara ilişkin ayıp ihbarlarını mağaza sahibi adına kabule

salahiyetli sayılırlar; şu kadar ki, kendilerine yazı ile salahiyet verilmiş

olmadıkça mağaza dışında ve kasa memurları tayin edilmiş ise, mağaza içinde mal

parasını isteyip alamazlar. Bu kimseler, mal parasını almaya salahiyetli bulun-

dukları hallerde faturaları kapatmaya veya makbuz vermeye de salahiyetlidirler.

Madde 454 - Bir müessese için merkezinin haricindeki mahallerde muamele

icra eden seyyar memurlar, müessese namına sattıkları malın bedelini almak ve

mukbuz vermek ve borçluya mehil ita etmek salahiyetini dahi haiz sayılırlar.

Bu salahiyetin tahdidi, hüsnüniyet sahibi üçüncü şahıslara karşı muteber

değildir.

(D) REKABET YAPMAK MEMNUİYETİ

Madde 455 - Bir müessesenin bütün işlerini idare eden yahut müessese

sahibinin hizmetinde bulunan ticari mümessiller veya ticari vekiller müessese

sahibinin izni olmaksızın gerek kendi namlarına gerek üçüncü şahıs namına

müessesenin yaptığı nevide dahil bir iş yapamazlar.

Buna muhalif harekette bulunursa müessese sahibi zarar ve ziyan istemek

ve bu suretle yapılan işleri kendi hesabına almak hakkını haizdir.

(H) MÜMESSİL VE DİĞER TÜCCAR VEKİLLERİNİN VEKALETLERİNİN HİTAMI

Madde 456 - Hizmet, şirket, vekalet mukavelelerinden ve iki taraf arasında

mevcut diğer hukuki münasebetlerden mütevellit haklara halel gelmemek üzere

ticari mümessiller ve ticari vekiller her zaman azlolunabilir.

Müessese sahibinin medeni haklarını kullanmak salahiyetini gaip etmesi

veya vefatı ile ticari mümessilin ve ticari vekilin salahiyeti hitam bulmaz.

ON SEKİZİNCİ BAP

Havale

(A) TARİFİ

Madde 457 - Havale, bir akittir ki onunla muhalünaleyh, bilvekale kendi

namına kabza salahiyettar olan muhalünlehe muhil hesabına nakit veya kıymetli

evrak veya sair misli şeyler itasına mezun kılınır.

(B) AKDİN HÜKÜMLERİ

I - Muhil ile muhalünleh arasındaki münasebet:

Madde 458 - Havalenin mevzuu, muhilin muhalünlehe olan borcunun tediyesi

ise bu borç ancak muhalünaleyh tarafından vuku bulacak tediye ile sakıt olur.

Şu kadar ki, havaleyi kabul etmiş olan alacaklı ancak muhalünaleyhe

müracaat ile havalede tayin olunan müddet zarfında matlubunu istifa edemediği

takdirde muhilden alacağını mutalebe salahiyetini haiz olur.

Muhalünleh olan alacaklı, havaleyi kabul etmek istemezse borçluyu derhal

haberdar etmek lazımdır; aksi halde zarar ve ziyan ile mesul olur.

II- Muhalünaleyhin borcu:

Madde 459 - Muhalünaleyh ihtirazi kayıt beyan etmeksizin havaleyi kabul

ettiğini muhalünlehe bildirirse, tediye ile mükellef olur ve ona karşı yalnız

aralarındaki şahsi münasebetlerden veya havalenin münderecatından mütehassil

defalarda bulunabilir. Muhil ile olan münasebetinden mütevellit defilerde

bulunamaz.

Muhalünaleyh, muhile borçlu ise kendisi için bu tediye muhile yapacağı tedi-

yeye nazaran daha külfetli olmadığı surette, borcun miktarını muhalünlehe tedi-

yeye mecburdur.

Bu halde bile, muhil ile aralarında hilafına mukavele olmadıkça tediyeden

evvel havaleyi kabul ettiğini beyan etmeğe mecbur değildir.

III - Tediye olunmamak halinde ihbar:

Madde 460 - Muhalünlehin talebine karşı veya talebinden evvel muhalünaleyh

muhalünbini, tediye etmiyeceğini beyan ederse; muhalünleh derhal muhili haberdar

etmeğe mecburdur; aksi halde zarar ve ziyan ile mesul olur.

Madde 461 - Mühil her zaman mühalünlehe karşı havaleden rücu edebilir.

Meğerki havale muhalünlehin menfaati ve bilhassa alacağını tediye için yapılmış

olsun.

Muhalünaleyh havaleyi kabul ettiğini beyan edinceye kadar muhil ona karşıda

havaleden rücu edebilir.

Muhilin iflası, henüz kabul edilmemiş havalenin hükümsüzlüğünü istilzam

eder.

(D) KIYMETLİ EVRAK İŞLERİNDE HAVALE

Madde 462 - Hamile muharrer havaleler bu babın hükümlerine tabidir. Her

hamil, muhalünaleyhe karşı muhalünleh sıfatını haizdir. Ve muhil ile muhalünleh

arasındaki haklar havaleyi temlik eden ile temellük eden arasında sabit olur.

Çekler ile kambiyo senetlerine mümasil havaleler hakkındaki hususi hükümler

bakidir.

ON DOKUZUNCU BAP

Vedia

(A) VEDİA

I - Tarifi:

Madde 463 - İda, bir akittir ki onunla müstevdi, müdi tarafından verilen

şeyi kabul ve onu emin bir mahalde hıfzetmeği deruhte eder.

Ücret şartedilmedikçe veya hal, müstevdiin ücrete intizarını icabetmedikçe

müstevdi ücret istiyemez.

II - Müdiin borçları:

Madde 464 - Müdi müstevdie akdin icrasiyle zaruri irtibatı olan bütün

masrafları tediye etmekle mükelleftir.

Mudi, ida sebebiyle husule gelen zararın kendi kusuru olmaksızın vukua

geldiğini ispat etmedikçe, tazmin ile mükelleftir.

III- Müstevdiin borçları:

1 - Vedianın kullanılması mesuliyeti

Madde 465 - Müstevdi, müdiden mezuniyet almadıkça vediayı kullanamaz.

Buna muhalif hareket ederse müdi'a muhik bir tazminat vermeğe mecbur olur ve

kazara husule gelen zararlardan dahi mesuldür. Meğerki kullanmamış olsa dahi bu

zararların vukua geleceğini ispat ede.

2 - İstirdat

a) Müdi'in hakları

Madde 466 - İdada müddet tayin edilmiş olsa bile müdi her vakit ida edilen

eşyayı zevaidiyle beraber geri alabilir.

Şu kadar ki müstevdiin kararlaştırılmış olan müddeti nazara alarak yaptığı

masrafları tesviye ile mükelleftİr.

b) Müstevdiin hakları

Madde 467 - Müstevdi, tayin edilen müddetin inkızasından evvel vediayı

iade edemez. Şu kadar ki, evvelce tayin edilemiyen haller dolayısiyle akdin

devamı vedia için tehlikeyi veya kendisi için zararı mucip olursa, muayyen

müddetin inkızasından evvel dahi iade edebilir.

Müddet tayin edilmemiş ise her zaman iade edebilir.

c) İade mahalli

Madde 468 - Vedia hıfzedilmesi lazım gelen yerde iade olunur ve iade

masrafiyle iade zamanındaki hasar, müdia aittir.

3- Müştereken vedia alınması halinde mesuliyet

Madde 469 - Birlikte vediayı kabul edenler, ondan müteselsilen mesul

olurlar.

4- Üçüncü şahıs tarafından istihkak davaları

Madde 470 - Üçüncü şahıs tarafından vedia hakkında istihkak iddiasında

bulunulsa bile, vedia adli tarik ile haciz yahut müstevdie karşı istihkak

davası ikame edilmedikçe; müstevdi onu müdia ret ve iade ile mükelleftir.

Haciz veya istihkak davası halinde, müstevdi derhal müdii haberdar etmeğe

mecburdur.

IV - Yediemine tevdi:

Madde 471 - İki veya daha ziyade kimseler haklarını muhafaza için hukuki

vaziyeti munazaalı veya şüpheli olan bir şeyi müstevdie veya yediadile tevdi

ederlerse müstevdi veya yediadil bunları bütün alakadarların muvafakati veya

hakimin kararı olmadıkça hiç birine iade edemez.

(B) USULSÜZ TEVDİ

Madde 472 - Müstevdiin tevdi olunan meblağı aynen iadeye mecbur olmaksızın

mesela iade etmesi sarahaten veya zımnen mukarrer ise, o meblağın nefi ve

hasarı kendisine ait olur.

Meblağ, mühürsüz ve açık olarak bırakılmış ise, bu manada zımni bir

mukavele mevcut sayılır. İda edilen diğer misli eşya veya kıymetli evrakı

müstevdi, sarahaten mezun kılınmadıkça kullanamaz.

I - Kıymetli evrak ihracı salahiyeti:

Madde 473 - Hıfzedilmek üzere emtia kabul ettiğini alenen bildiren ardiye

sahibi, ida olunan eşya makamına kaim olmak üzere senet ihracına salahiyet

verilmesini ait olduğu merciden talep edebilir.

(İkinci fıkra Mülga: 29/6/1956 - 6763/41 md.)

II - Ardiye sahibinin muhafaza borcu:

Madde 474 - Ardiye sahibi, eşyayı bir komüsyoncu gibi ihtimam ile

muhafaza etmeğe mecburdur. Eşyaya tahavvül arız olupta başkaca tedbir ittihazını

istilzam ederse, müstevdi mümkün olduğu takdirde bundan müdii haberdar eder.

Ardiye sahibi mütat iş zamanlarında emtianın halini tetkik veya muayene ve

icabeden tahaffuzi tedbirleri her zaman ittihaz edebilmesi için müdia müsaade

etmeğe mecburdur.

III - Tevdi olunan eşyanın diğerleriyle karıştırılması:

Madde 475 - Ardiye sahibi sarahaten mezun olmadıkça aynı nevi ve vasıftan

bulunan misli şeyleri birbirine karıştıramaz. Mezuniyete binaen karıştırılan

eşya üzerinde her müdi, hakkiyle mütenasip bir hisse talep edebilir. Bu takdirde

ardiye sahibi diğerlerinin huzuruna hacet kalmaksızın her mudiin hissesini

tefrik edebilir.

IV - Ardiye sahibinin hakları :

Madde 476 - Ardiye sahibi mukarrer veya mutat olan ardiye ücretini ve

muhafazanın sebebiyet vermediği bütün masraflarını (nakliye, gümrük,kayıt) talep

edebilir bu masraflar derhal tediye olunmak lazımdır.

Ardiye ücreti ise her üç ayda bir kere ve her halde eşyanın tamamen veya

kısmen istirdadında tediye olunur.

Eşya, yedinde bulunduğu veya eşyayı temsil eden her hangi bir senet

vasıtasiyle onda tasarruf etmek kudretini haiz olduğu müddetçe ardiye sahibinin,

alacakları mukabilinde ve eşya üzerinde hapis hakkı vardır.

V - Emtianın iadesi:

Madde 477 - Ardiye sahibi, emtiayı adi tevdide olduğu gibi ret ve iade ile

mükelleftir. Şu kadar ki adi tevdide müstevdiin evvelce tahmin edemediği sebep-

lerin tahakkukuna mebni vaktinden evvel iadeye mezun olduğu halde dahi, ardiye

sahibi muayyen olan müddetin hitamına kadar eşyayı muhafaza mecburiyetindedir.

(İkinci fıkra Mülga:29/6/1956 - 6763/41 md.)

(D) OTELCİYE TEVDİ

I - Otelcilerin mesuliyeti:

1 - Şartları ve şumulü

Madde 478 - Otelciler, hancılar nazil olan yolcuların getirdikleri

eşyanın duçar olduğu telef ve hasar ve sirkatten ve zararın bizzat yolcuya veya

onu ziyarete gelen veya refakatinde bulunan kimseye isnadı kabil olduğunu veya

mücbir sebeplerden neş'et ettiğini veya tevdi olunan şeyin mahiyetinden

mütevellit bulunduğunu ispat etmedikçe mesuldür. Şu kadar ki, otelci veya hancı

veya müstahdemlerine isnadı kabil bir kusur ispat olunmadıkça bu mesuliyet her

bir yolcu için yüz lirayı tecavüz edemez.

2 - Kıymetli eşya

Madde 479 - Kıymetli eşya veya oldukça ehemmiyetli miktarda para veya

kıymetli evrak, otelci veya hancıya emanet edilmemiş ise otelci veya hancı

ancak kendisinin veya müstahdemlerinin kusuru halinde mesul olur. Emaneten

kabul etmiş veya kabulden imtina etmiş ise mesuliyeti mahdut değildir. Yolcunun

kendi nezdinde saklayabilmesi lazımgelen eşya veya nakit ve emsalinde, yolcunun

sair eşyası hakkındaki mesuliyet kaidesi tatbik olunur.

3 - Mesuliyetin hitamı

Madde 480 - Yolcu, zararına vakıf olur olmaz otelci veya hancıya bildirmezse

hakkı sakıt olur. Otelci veya hancı böyle bir mesuliyeti deruhte etmediğini veya

mesuliyeti bu kanunda nevi tayin olunmıyan bir şarta talik ettiğini yapıştırdığı

ilanlarda bildirse bile, mesuliyetten kurtulamaz.

II- Umumi ahır idare edenlerin mesuliyeti:

Madde 481 - Umumi ahırları ve garajları idare edenler içerilerine konulan

veya getirilen veya kendileri veya müstahdemleri tarafından kabul olunan

otomobil, hayvanat ve araba ve koşum ve sair teferruatının ziya ve hasarından

ve çalışmasından zararın müdi veya onu ziyaret veya ona refakat eden veya onun

hizmetinde bulunan kimseye isnadı kabil olduğunu veya mücbir sebeplerden veya

tevdi olunan eşyanın mahiyetinden neşet ettiğini ispat etmedikçe, mes'ul olur.

Şu kadar ki kabul edilen otomobil ve hayvanlar ve arabalar ve onların teferruatı

hakkındaki mes'uliyet, garaj ve ahır sahibine veya müstahdemlerine bir kusur

isnat olunamazsa, beher müdi için yüz lirayı tecavüz edemez.

III- Hapis hakkı:

Madde 482 - Otelci, Hancı ve umumi ahırlar ve garajlar idaresi sahipleri

nezdlerine getirilen veya ahırlarına veya garajlarına konulan eşya üzerinde otel

veya hıfz masraflarından mütevellit alacaklarını temin için, hapis hakkına

maliktirler.

Mucirlerin hapis haklarına müteallik hükümler, kıyasen tatbik olunur.

YİRMİNCİ BAP

Kefalet

(A) TARİFİ

Madde 483 - Kefalet, bir akittir ki onunla bir kimse, borçlunun akdettiği

borcun edasını temin etmeği alacaklıya karşı taahhüt eder.

(B) ŞARTLARI

I-Şekli:

Madde 484 - Kefaletin sıhhati, tahriri şekle riayet etmeğe ve kefilin mes'ul

olacağı muayyen bir mikdar iraesine mütevakkıftır.

II- Asıl borç:

Madde 485 - Kefalet, ancak muteber bir borç hakkında cereyan eder. Müstakbel

zamana muzaf yahut şarta muallak bir borç, hüküm ifade edeceği zamanın hulülü ve

şartın tahakkuku halinde muteber olmak üzere kefalete raptolunabilir. Hata yahut

ehliyetsizlik sebebiyle borçlunun mesuliyetini icap etmiyen bir akitten mütevel-

lit borca kefalet, eğer kefil akdin borçlu yüzünden olan bu fesadına taahhüt

esnasında vakıf ise muteber olur.

I - Adi kefalet:

Madde 486 - Adi kefaletten kefilin borç ile mutalip olması ancak kefalet

akdinden sonra borçlunun iflas etmesi veya hakkında takibat icra olunupta

alacaklının hatası olmaksızın semeresiz kalması yahut borçlu aleyhinde

Türkiye'de takibat icrasının imkansız hale gelmesi ile meşruttur.

Alacaklının alacağı kefaletten evvel yahut aynı zamanda rehin ile temin

olunmuş olduğu takdirde, adi kefalette kefil borcun evvelemirde merhundan istifa

olunmasını talep edebilir. Fakat borçlu müflis ise yahut borçlunun iflası ilan

olunmadıkça rehenin nakde tahvili kabil olmazsa bu hüküm cerayan etmez.

II- Müteselsil kefalet:

Madde 487 - Kefil, borçlu ile beraber müteselsil kefil ve müşterek

müteselsil borçlu sıfatı ile veya bu gibi diğer bir sıfatla borcun ifasını

deruhde etmiş ise ala-

caklı asıl borçluya müracaat ve rehinleri nakde tahvil ettirmeden evvel kefil

aleyhinde takibat icra edebilir.

Bu babın hükümleri, bu nevi kefalete de tatbik olunur.

III - Birlikte kefalet:

Madde 488 - Birden ziyade eşhas birlikte mütecezzi bir borca kefil

oldukları takdirde bunlardan her biri kendi hisseleri mikdarınca adi kefil gibi

ve diğerlerinin hisseleri hakkında kefile kefil sıfatı ile mesul olur. Kefiller,

gerek asıl borçlu ile beraber gerek kendi beyinlerinde müteselsil olmaklığı

iltizam etmişler ise her biri borcun tamamından mes'ul olup ancak diğerlerinin

hissesi için onlara rücu hakkını haizdirler. Kefaletin, aynı borca diğer

kimselerinde kefalet etmesi şartiyle vakı olduğuna alacaklının vukufu bulundu-

ğunu kabule mahal olan hallerde bu şart tahakkuk etmezse, kefil mes'uliyetten

beri olur.

IV - Kefile kefil ve rücua kefil:

Madde 489 - Kefile kefil, alacaklıya karşı kefilin taahhüdünü temin eden

kimsedir ve kefil ile birlikte mes'uliyeti borçlunun taahhüdünü temin eden adi

kefilin borçlu ile beraber olan mes'uliyeti derecesindedir.

Rücua kefil olan kimse, borçludan alacağını alamayan kefile kefildir.

(D) KEFİLİN MESULİYETİ

I - Şümulü:

Madde 490 - Kefil borcun aslı ile beraber borçlunun kusur veya temerrüdünün

kanuni neticelerinden mes'uldür.

Kefil, alacaklının metalibini ifa ederek dava ikamesini bertaraf etmek

için kendisine vakıt ve zamaniyle ihtar vuku bulmuş olmadıkça asıl borçlu

aleyhinde ikame olunan dava masrafını edaya mecbur değildir.

Faiz verilmesi şart edilmiş ise kefil ancak işlemekte olan faiz ile beraber

işlemiş faizden bir seneliğini vermekle mükelleftir.

II - Muacceliyet:

Madde 491 - Borçlunun iflası sebebi ile asıl borç vadenin hululünden

evvel muacceliyet kesbetse bile, kefil, asıl borcun ifası için tayin olunan

vadeden evvel borcu ödemeğe icbar olunamaz. Asıl borcun muacceliyet kesbetmesi

evvelce borçluya ihbar vukuuna mütevakkıf ise bu ihbar kefile de icra olunmak

lazım gelir. Kefil hakkında borcun muacceliyet kesbetmesi ihbar gününden başlar.

(H) KEFALETİN HİTAMI

I - Asıl borcun sükutu :

Madde 492 - Asıl borç, her hangi bir sebeple sakıt olunca kefil beri olur.

II - Mahdut zaman için kefalet:

Madde 493 - Bir kimse mahdut bir zaman için kefil olupta bu zamanın

inkızasını takip eden bir ay zarfında alacaklı bu bapta icraya veya mankemeye

müracaatla hakkını takip etmezse yahut takibatına uzun müddet fasıla verirse

kefil kefaletten beri olur.

III- Mahdut olmayan zaman için kefalet:

Madde 494 - Kefalet gayri mahdut bir zaman için akdolunmuş ise asıl borç

muacceliyet kesbettikten sonra kefil alacaklıdan bir ay zarfında icra veya

mahkemeye müracaatla hakkını takip etmesini ve uzun müddet fasıla vermeksizin

takibata devam etmesini talep edebilir.

Bir borcun muacceliyet kesbetmesi alacaklı tarafından borçluya ihbar

vukuuna mütevakkıf olmadığı takdirde, kefil, kefaleti tarihinden bir sene sonra

alacaklıdan bu ihbarın yapılmasını ve borç muacceliyet kesbedince yukarıda zik-

rolunduğu veçhile icraya veya mahkemeye müracaatle hakkını takip etmesini talep

edebilir. Alacaklı, kefilin bu talebini nazara almazsa kefil kefaletten beri

olur.

IV - Memur ve müstahdem hakkında kefalet

Madde 495 - Resmi bir memura gayri mahdut müddet için kefil olan kimse,

her üç senede bir kere ertesi sene nihayetinde muteber olmak üzere kefaleti

feshettiğini ihbar edebilir. Bir müstahdem için vukubulan kefalet üç sene

devam ettiği takdirde, hüküm yine böyledir.

(V) KEFİLİN HAKLARI

I - Asıl borçluya karşı

1 - Alacaklının haklarına halefiyet

Madde 496 - Kefil eda ettiği şey nisbetinde alacaklının haklarında,

ona halef olur. Bu halefiyet kaidesinden evvelce feragat etmek caiz değildir.

Şu kadar ki kefil ile borçlu beynindeki hukuki münasebetlerden mütevellit

dava ve defi hakları mahfuzdur.

2 - Kefilin defileri

Madde 497 - Kefil, asıl borçluya ait bütün defileri alacaklıya karşı

dermeyan etmek hakkını haiz ve bununla mükelleftir fakat kefilin taahhüdünün

mahiyetine nazaran hariç kalması lazım gelen defiler, müstesnadır.

Kefil, kendi kusuru olmaksızın bu defilere vakıf olduğunu ispat etmediği

surette kendisini borcunu edadan vareste edecek bu defileri dermeyan etmemesin-

den naşi, alacaklıya rücu etmek hakkından mahrum olur.

3 - Kefilin tediyeyi ihbar borcu

Madde 498 - Kefil, tediyeyi asıl borçluya ihbar etmemesinden dolayı

asıl borçlu ikinci defa olarak borcunu eda ederse kezalik kefil rücu hakkını

gaip eder. Alacaklı, aleyhine haksız mal edinmesinden dolayı dava hakkı

mahfuzdur.

II- Alacaklılara karşı

1 - Esbabı subutiyenin teslimi

Madde 499 - Alacaklı mekfulünbihi tediye eden kefilin borçluya rücu

hakkını kullanmağa ve elinde bulunan rehinleri nakde tahvile medar olabilecek

senetleri ona teslime mecburdur.

Borç bir gayrimenkul rehin ile temin olunmuş ise alacaklı rehin hakkının

kefile devri için ifası lazım gelen merasimi icra ile mükelleftir.

2 -Borçlarını ifa etmiyen alacaklının mesuliyeti

Madde 500 - Alacaklı kefaletten dolayı tahakkuk eden borcun temini için

kefelatin akdi esnasında tesis yahut sonradan istihsal olunan teminatı kefilin

zararına olarak tenkıs eder veya elinde bulunan delaili elden çıkarırsa kefile

karşı mes'ul olur.

Resmi memurlar ile müstahdemlere kefalet vukuunda alacaklı, bu borçlular

hakkında ifasiyle mükellef olduğu nezareti icrada ihmal eylediği ve borç bu

ihmalden tevellüt ettiği yahut ihmal vukubulmamış olsaydı bu nisbette tezayüt

etmiyeceği muhtemel bulunduğu takdirde dahi mesuldür.

3 - Tediyeyi kabule veya kefaletten tahsile mütedair haklar

Madde 501 - Borç muacceliyet iktisap edince, kefil her zaman alacaklıyı

borcun ifasını kabule veya kendisini kefaletten tahlise icbar edebilir. Alacaklı

edayı

kabul etmez yahut haiz olduğu teminatı ita ve nakilden imtina eylerse kefil

kendiliğinden kurtulur.

4 - Borçlunun iflas masasına alacaklının müracaatı

Madde 502 - Borçlu, iflas eder ise alacaklı alacağını İflas masasına

kayıt ettirmeğe mecburdur.

Alacaklı, borçlunun iflasına muttali olur olmaz ondan kefili haberdar

etmekle mükelleftir. Böyle yapmadığı takdirde bu tekasülünden dolayı kefile

terettüp eden zarar nisbetinde kefile karşı haiz olduğu haklarını gaip eder.

III- Teminat itasına dair kefilin hakkı

Madde 503 - Aşağıdaki hallerde kefil, borçludan teminat itasını ve

eğer borç muaccel ise kendisinin kefaletten kurtulmasını talep edebilir.

1 - Borçlu kefile karşı vukubulan taahhütlerine ve bilhassa muayyen

bir müddet zarfında kendisini kurtaracağına dair olan vadına muhalif hareket

ettiği takdirde.

2 - Borçlu mütemerrit bulunduğu takdirde.

3 - Kefil, gerek düçar olduğu zayiat gerek kendi tarafından irtikap

olunan bir kusur sebebi ile kefaleti kabul ettiği zamanda kimden ziyade

tehlikelere maruz olduğu takdirde.

YİRMİ BİRİNCİ BAP

Kumar ve bahis

(A) ALACAĞIN DAVA EDİLEMEMESİ

Madde 504 - Kumar ve bahis, bir alacak hakkı tevlit etmez. Kumar yahut

bahis için bilerek yapılan avanslar ve ödünç verilen akçeler hakkında ve kumar

ve bahis vasfını haiz olduğu takdirde borsaya dahil olan emtia ve kıymetli

evrakın fiyat farkı esası üzerine yapılan vadeli alış verişlerde dahi, hüküm

böyledir.

(B) BORÇ SENEDİ İTASI VE BİLİHTİYAR TEDİYE

Madde 505 - Kumar oynıyan veya bahseden kimse tarafından imza edilmiş

adi borç veya kambiyo senedi üçüncü bir şahsa devir edilmiş olsa bile bunlara

müsteniden hiç hir kimse bir hak talep edemez. Kıymetli evrakın hüsnü niyet

sahibı üçüncü şahıslara bahşettiği haklar mahfuzdur.

Kumar veya bahsin usulü dairesinde cereyanına kazaen veya diğer tarafın

fiili neticesi olarak bir mani haylulet etmiş veya bu diğer taraf hile ve

desise ika etmiş olmadıkça bilihtiyar verilen kumar akçesi geri alınmaz.

Madde 506 - Hükümet tarafından müsaade edilmiş olmadıkça, piyango hiç

bir alacak hakkı tevlit etmez. Müsaade edilmemiş olduğu takdirde piyango

hakkındada kumara mütaallik hükümler tatbik olunur.

Ecnebi memleketlerde müsaade ile tesis edilen piyangolar Türkiye'de

kanunun himayesinden istifade etmezler. Meğer ki salahiyettar olan makam

bunlara ait biletlerin satılmasına müsaade etmiş olsun.

YİRMİ İKİNCİ BAP

Kaydı hayat ile irat ve Ölünceye kadar bakma akdi

(A) KAYDI HAYAT İLE İRAT

I - Mevzuu

Madde 507 - Kaydıhayat ile tesis olunan irat, ya alacaklının veya borçlunun

yahut üçüncü bir şahsın hayatı müddetince takyit olunabilir.

Bu bapta sarih bir şart olmadıkça kaydı hayat ile irat, alacaklının

hayatı müddetiyle mukayyet olarak tesis olunmuş sayılır.

Hilafına mukavele olmadıkça borçlunun yahut üçüncü bir şahsın hayatiyle

takyit olunarak tesis olunan irat, alacaklının mirasçılarına intikal eder.

II- Tesisin şekli

Madde 508 - Kaydıhayat ile irat tesisine dair olan akit, tahriri

şekilde olmadıkça muteber değildir.

III- Alacaklının hakları

1 - Hakkın kullanılması

Madde 509 - Hilafına mukavele olmadıkça kaydıhayat ile irat, her altı

ayda bir işlemeden tediye olunur.

Hayatiyle mukayyet olarak irat tesis olunan şahıs, iradın peşin verilmesi

lazımgelen devrenin nihayetinden evvel vefat eder ise borçlu, o devreye ait

meblağı tamamen edaya mecburdur.

Borçlu iflas eder ise alacaklı iflasın küşadı esnasında muteber bir irat

sandığında müflisin mükellef bulunduğu irat borcuna muadil bir irat tesisi

için iktiza eden resülmale müsavi bir resülmal talep ederek hakkını istihsal

edebilir.

2 - Temlik ve haciz edilebilmesi

Madde 510 - Hilafına mukavele olmadıkça, alacaklı, hakkını başkasına temlik

edebilir. Üçüncü şahıs lehine meccanen irat tesis eden kimse tesis zamanında o

şahsın iflası yahut borcundan dolayı takibat icrası halinda alacaklılarının

menfaatına olarak irattan mahrum edilemiyeceğini şart koşabilir.

(B) ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA AKDİ

I - Tarifi

Madde 511 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi, akitlerden birinin diğerine

ölünceye kadar bakmak ve onu görüp gözetmek şartiyle bir mamelek yahut bazı

mallar temlikini iltizam etmesinden ibaret olan, bir akittir. Borçlu, alacaklı

tarafından mirasçı nasbolunmuş ise bu akit hakkında miras mukavelesi hükümleri

ceryan eder.

II- Şartları

1 - Şekli

Madde 512 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi mirasçı nasbını tazammun

etmese bile miras mukavelesi şeklinde tanzim olunmak lazımdır. Şukadar ki, bu

mukavele salahiyettar makam canibinden tayin olunmuş olan şartlara tevfikan

devletçe tanınmış bir müessese ile aktedilmiş ise gayri resmi bir senet kifayet

eder.

2 - Teminat

Madde 513 - Diğer tarafa bir gayrimenkul temlik eden alacaklı, kendi

haklarını temin için o gayrimenkul üzerinde tıpkı bir bayi gibi kanuni ipotek

hakkını haiz olur.

III- Mevzuu

Madde 514 - Alacaklı, borçlunun ailesi içinde yaşar. Borçlu aldığı

malların kıymetine ve alacaklının evvelce haiz olduğu içtimai mevkie göre

hakkaniyetin iktiza ettiği şeyleri alacaklıya vermeğe mecburdur.

Borçlu bilhassa alacaklıya münasip gıda, mesken vermeğe ve hastalığında

muktazi ihtimam ile bakmağa ve hekim getirmeğe mecburdur.

Kabul ettikleri kimselere ölünceye kadar bakmak maksadiyle tesis olunan

müesseseler umum için mecburi olarak verecekleri şeyleri salahiyettar makam

tarafından tasdik olunmuş nizamnameler ile tayin edebilirler.

IV- İtiraz ve tenkis

Madde 515 - Kaydıhayat ile bakma mukavelesi alacaklının kanunen infaka

mecbur olduğu kimselere karşı bu mükellefiyetin ifasını temin eden vasıtaların

elinden çıkmasını mucip olursa bu kimseler tarafından mezkür mukaveleye itiraz

olunabilir. Hakim, bu mukaveleyi feshedeceği yerde borçluyu hak sahiplerine

nafaka vermeğe icbar edebilir ve bunlara verilen nafakalar alacaklıya verilmesi

lazım gelen şeylerle mahsup edilir. Bundan maada mirasçıların tenkıs talepleri

ve alacaklıların fesih davaları hakkı mahfuzdur.

V- Fesih

1 - İhbar

Madde 516 - İki tarafın mukavele mucibince verecekleri şeylerin arasında

kıymetçe hissolunacak derecede nisbetsizlik bulunduğu ve fazla alan taraf diğer

tarafın kendisine teberruda bulunmak kastı olduğunu ispat edemediği takdirde,

kaydıhayat ile bakma mukavelesini iki taraftan her biri altı ay evvel haber

vermek şartiyle her zaman feshedebilir. Bu hususta muteber bir irat sandığının

kabul ettiği re'sülmal ile irat beynindeki nisbeti nazara almak lazımdır.

Mukavelenin feshi esnasında evvelce verilmiş olan şeyler istirdat olunur.

Şu kadar ki bunların re'sülmal ve faiz kıymetleri beyninde takas icra olunur.

2 - Bir taraflı fesih

Madde 517 - Tahmil olunan mükellefiyete muhalif hareket olunmasından

naşi mukavelenin icrasına devam etmek çekilmez bir hale geldiği yahut diğer

bazı muhik sebepler mukavelenin devamını imkansız bir hale getirdiği yahut

ifrat derecede külfetli kıldığı takdirde, iki taraftan her biri yalnız başına

onu feshedebilir.

Eğer mukavele, bu sebepler dolayısiyle fesholunur ise kusurlu olan taraf

aldığı şeyi geri verdikten maada kusuru olmayan tarafa hakkaniyete muvafık bir

tazminat vermeğe mecburdur.

Hakim, mukaveleyi feshedecek yerde iki taraftan birinin talebi ile yahut

re'sen artık birlikte yaşamalarına nihayet verip buna mukabil alacaklıya

kaydıhayat ile bir irat tahsis edebilir.

3 - Borçlunun vefatı halinde fesih

Madde 518 - Borçlu vefat edince alacaklı bir sene zarfında mukavelenin

feshini talep edebilir. Bu takdirde alacaklı borçlunun iflası halinde

masasından talep edebileceği mikdara müsavi bir meblağın itasını borçlunun

mirasçılarından isteyebilir.

VI - Temlik edilememek ve iflas ve haciz halinde talep

Madde 519 - Alacaklı hakkını başkasına temlik edemez. Alacaklı borçlunun

iflası takdirinde muteber bir irat sandığında kendisine verilmesi lazım gelen

şeylerin kıymetine muadil kaydıhayat ile irat tesisi için muktazi re'sülmale

müsavi bir alacak ile masaya müracaat edebilir.

Alacaklı, bir alacağın temini için borçlu aleyhine konulan hacze iştirak

edebilir.

YİRMİ ÜÇÜNCÜ BAP

Adi şirket

(A) TARİFİ

Madde 520 - Şirket bir akittİr ki onunla iki veya ziyade kimseler,

saylerini ve mallarını müşterek bir gayeye erişmek için birleştirmeği iltizam

ederler.

Bir şirket, ticaret kanununda tarif edilen şirketlerin mümeyyiz

vasıflarını haiz değil ise bu bap ahkamına tabi adi şirket sayılır.

(B) ŞÜREKANIN YEKDİĞERİYLE MÜNASEBETİ

I - Sermaye

Madde 521 - Her şerik nakit, alacak veya diğer mal veya say olarak

bir sermaye koymakla mükelleftir. Hilafına mukavele olmadıkça sermayeler

şirketin gayesinin icabettiği ehemmiyet ve mahiyette ve yekdiğerine

müsavi olmak lazımdır.

Sermaye, bir şeyin menfaatından ibaret ise adi icar akdinde ve bir şeyin

mülkiyetinden ibaret ise beyi akdinde hasar ve tekeffüle dair muayyen olan

hükümlere tabi olur.

II- Kar ve zarar

1 - Karın taksimi

Madde 522 - Şerikler, mahiyeti icabınca şirkete ait olan bütün

kazançları aralarında taksim ile mükelleftirler.

2 - Kar ve zarara iştirak

Madde 523 - Hilafına mukavele olmadıkça her şerikin, kar ve zarardan

hissesi, sermayesinin kıymeti ve mahiyeti ne olursa olsun müsavidir.

Mukavelede şeriklerin yalnız kardan veya yalnız zarardan hisseleri tayin

edilmiş ise bu tayin kar ve zararın ikisini de şamil sayılır. Şeriklerden biri

sermaye olarak yalnız sayını ortaya koymuş ise, zarara ortak olmıyarak yalnız

kara iştirak ettirilmesi şart edilebilir.

III - Şirket kararları

Madde 524 - Şirketin kararları bütün şeriklerin ittifakiyle ittihaz

olunur. Akitte ekseriyetle karar verilmesi tasrih edilmiş ise ekseriyet

şeriklerin adedi itibariyle taayyün eder.

IV - Şirket muamelesinin idaresi

Madde 525 - Akit ile veya karar ile münhasıran şerike veya müteaddit

şeriklere yahut üçüncü bir şahsa kati surette tevdi edilmiş olmadıkça şirket

muamelelerinin idaresi bütün şeriklere aittir. Şirket muamelelerinin idaresi

şeriklerin cümlesine veyahut birkaçına tevdi edilmiş ise bunlardan her biri

diğerlerinin iştiraki olmaksızın muamele yapabilir. Şukadar ki; şirket

muamelelerini idareye salahiyettar her bir şerik bu muameleye ikmalinden evvel

itiraz edebilir. Tehirinde tehlike melhuz değilse şirkete umumi bir vekil nasbı

ve alelade şirket muameleleri fevkindeki hukuki tasarrufların yapılması için

bütün şeriklerin ittifakı lazımdır.

V - Şeriklerin birbirlerine karşı mesuliyetleri

1 - Rekabet memnuiyeti

Madde 526 - Şeriklerden hiç biri, kendi hesabına şirketin gayesine

muhalif veya muzır işleri yapamaz.

2 - Masraflar ve şeriklerin yaptığı işler

Madde 527 - Şeriklerden birinin şirket işleri için yaptığı masraflar veya

iltizam ettiği borçlardan dolayı diğer şerikler, ona karşı mesul olurlar. Bu

şerikin idaresi yüzünden doğrudan doğruya uğradığı zararları yahut bu idarenin

zaruriyatından olan hasarları diğer şerikler zamindirler.

Şirkete avans olarak para veren şerik verdiği günden itibaren faiz

isteyebilir. Şahsi emeği için ayrıca tazminat isteyemez.

3 - İhtimamın derecesi

Madde 528 - Şeriklerden her biri şirket işlerinde mutat vechile gösterdiği

ikdam ve ihtimamı sarf etmeğe mecburdur. Diğer şeriklere karşı kendi kusuriyle

sebebiyet verdiği zararları, şirkete diğer işlerde temin ettiği menfaatlar ile

mahsup ettirmeğe hakkı olmaksızın tazmin ile mükelleftir.

Şirket işlerini ücretle idare eden şerik tıpkı bir vekil gibi mesul olur.

VI - İdare salahiyetinin nezi ve tahdidi

Madde 529 - Şirket mukavelesiyle şeriklerden birine verilen idare

salahiyeti, muhik bir sebep olmaksızın diğer şerikler tarafından ne nezi ne de

tahdit olunabilir. Şirket mukavelesinde diğer bir hüküm mevcut olsa bile

haklı bir sebep bulunduğu takdirde, diğer şeriklerden herbiri, idare

salahiyetini nezi ettirebilir. Hususiyle şirketi idare eden şerikin

vazifelerini fahiş bir surette ihmal etmesi yahut iyi idare için lazım olan

ehliyeti zayi eylemesi keyfiyetleri haklı sebep olmak üzere nazara alınabilir.

VII - Şirketi idare eden ve etmiyen şerikler arasındaki münasebet

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 530 - Kanunun bu babında veya şirket mukavelesinde diğer bir hüküm

mevcut olmadıkça şirketi idare eden şerik ile diğer şerikler arasındaki

münasabetler, vekalet hükümlerine tabidir. Şeriklerden biri idare hakkını

haiz olmadığı halde şirket hesabına hareket eder, yahut şirketi idare eden

şerik salahiyetini tecavüz eylerse vekaleti olmadan başkası namına tasarruf

edenler hakkındaki hükümler tatbik olunur.

(Ek: 29/6/1956 - 6763/41 md.) Şirketi idare edenler, en az her yıl bir

defa hesap vermeye ve kar paylarını ortaklara ödemeye mecburdurlar. Hesap devre-

sinin uzatılmasına ait şart batıldır. İdare edenin ortaklardan olmaması halinde

de hüküm aynıdır.

2 - Şirket işlerini tetkik

Madde 531 - İdare salahiyetini haiz olmasa bile her şerikin şirket

işlerinin nasıl gittiği hakkında şahsen malümat almağa ve şirketin defterlerini

ve evrakını tetkike ve kendine mahsus olmak üzere şirketin mali vaziyeti hak-

kında hülasa çıkarmağa hakkı vardır; hilafına mukavele, batıldır.

VIII - Yeni şerik kabulü ve şirkete iştirak

Madde 532 - Şeriklerden hiç biri diğerlerinin rızası olmadıkça şirkete

üçüncü şahsı alamaz. Şeriklerden biri kendi kendine üçüncü bir şahsı

şirketteki hissesine iştirak ettirir veya hissesini ona devrederse bu

üçüncü şahıs şerik sıfatını ihraz etmez ve hususiyle şirket işleri hakkında

üçüncü şahsın malümat istemeğe hakkı olmaz.

I - Temsil

Madde 533 - Şirket hesabına ve kendi namına bir üçüncü şahıs ile muameleye

girişen şerik, bu üçüncü şahsa karşı yalnız kendisi alacaklı ve borçlu olur.

Şirket veya bütün şerikler namına üçüncü bir şahıs ile şeriklerden biri

muameleye giriştiği halde diğer şerikler ancak temsil hakkındaki hükümlere

tevfikan üçüncü şahsın alacaklı veya borçlusu olurlar. Kendisine idare vazifesi

tahmil edilen şerik şirketi ve bütün şerikleri üçüncü şahıslara karşı temsil

etmek hakkını haiz sayılır.

II- Temsilin hükümleri

Madde 534 - Şirketin iktisap ettiği veya şirkete devredilen şeyler,

alacaklar ve ayni haklar şirket mukavelesi dairesinde müştereken şeriklere ait

olur. Şirket mukavelesinde diğer bir hüküm bulunmadıkça bir şerikin alacaklıla-

rı haklarını ancak o şerikin tasfiyedeki hissesi üzerinde kullanabilirler. Hi-

lafı mukavele edilmiş olmadıkça, şerikler, birlikte yahut bir mümessil vasıta-

siyle üçüncü şahsa karşı deruhde etmiş oldukları borçlardan müteselsilen mes'ul

olurlar.

(D) ŞİRKETİN HİTAMI

I - Hitam sebepleri

1 - Umumiyet itibariyle

Madde 535 - Aşağıdaki hallerde şirket nihayet bulur

1 - Şirketin akdinde maksut olar gayenin elde edilmesi yahut elde

edilmesinin imkansız hale gelmesiyle.

2 - Mirasçılar ile şirketin devamına dair evvelce yapılmış bir mukavele

olmadığı halde şeriklerden birinin ölmesiyle.

3 - Şeriklerden birinin tasfiyedeki hissesi hakkında cebri icra vukuu ile

yahut bir şerikin müflis olması veya hacredilmesi ile.

4 - Bütün şeriklerin ittifak etmesiyle.

5 - Şirket için tayin edilen müddetin hitam bulmasiyle.

6 - Şirket mukavelenamesinde bu hak muhafaza edildiği yahut şirket gayri

muayyen bir müddet için veya şeriklerden birinin hayatları, müddetince tesis

olunduğu hallerde bir şerikin feshi ihbar eylemesiyle.

7 - Haklı sebeplerden dolayı fesih için verilen mahkeme ilamiyle.

Haklı sebeplerden dolayı mukavelede muayyen müddetin hitamından evvel ve

eğer şirket muayyen olmıyan bir müddet için aktedilmiş ise evvelce ihbara ha-

cet olmaksızın şirketinı feshi talep edilebilir.

2 - Muayyen olmıyan müddet üzerine şirket

Madde 536 - Şirket muayyen olmıyan bir müddet için veya şeriklerden

birinin hayatı müddetince devam etmek üzere teşkil edilmiş ise şeriklerden her

biri altı ay evvel ihbar eylemek şartiyle feshi talebedebilir.

İhbar, hüsnü niyet kaidelerine tevfikan yapılmalı ve münasip olmıyan

zamanda icra edilmemelidir. Şirket hesabatı seneden seneye yapılmakta ise fesih

ancak bir hesap senesi nihayeti için istenebilir. Mukavelede muayyen müddetin

hitamından sonra zımnen devam etmekte olan şirket muayyen olmıyan bir müddet

için tecdit edilmiş sayılır.

II - Hitamın şirket işlerine tesiri

Madde 537 - Şirket ihbardan başka bir suretle fesih edilirse,bir

şerikin şirket işlerini idare hususundaki selahiyeti,feshe muttali olduğu

yahut halin icabettiği itinayı sarfettiği halde muttali olması lazımgelen

zamana kadar, kendi hakkında devam eder. Şirket şeriklerinden birinin

ölümiyle münfesih olursa ölen şerikin mirasçısı, diğer şerikleri derhal

bundan haberdar etmekle mükelleftirler. Mirasçı lüzumlu olan tedbirlerin

ittihazına kadar ölen şerikin evvelce de idare etmekte olduğu işlere

hüsnüniyet kaideleri dairesinde devam eder.

Diğer şerikler dahi muvakkaten şirket işlerini aynı suretle idarede

devam ederler.

III - Tasfiye

1 - Sermayeler hakkında yapılacak muamele

Madde 538 - Bir şeyin mülkiyetini sermaye olarak koyan şerik, şirketin

feshi üzerine yapılacak tasfiye neticesinde o şeyi aynen istirdat edemeyip o

kimsenin sermayesi ne miktar kıymet için kabul edilmiş ise o kıymeti

istiyebilir.

Eğer bu kıymet tayin edilmemiş ise istirdat o şeyin sermaye olarak konduğu

zamandaki kıymeti üzerinden yapılır.

2 - Fazlanın taksimi ve noksanlar

Madde 539 - Şirketin borçları ödendikten ve şeriklerden her birinin

şirkete yaptığı avanslarla şirket için vuku bulan masrafları ve sermayeleri

iade olunduktan sonra bir şey kalırsa bu kar, şerikler arasında taksim

olunur.

Şirketin mevcudu borçları ve avans ve masrafları tediye olunduktan

sonra sermayelerin iadesine kafi gelmezse zarar, şerikler arasında taksim

olunur.

3 - Tasfiyenin nasıl yapılacağı

Madde 540 - Şirketin hitamında tasfiye, idareden hariç olanlar dahi

dahil olduğu halde bütün şeriklerce birlikte yapılmak lazımdır.

Şu kadar ki, eğer şirket mukavelesi şeriklerden birinin kendi namına ve

şirket hesabına muayyen bazı muameleler yapmasına dair ise bu şerik şirketin

hitamından sonra dahi o muameleleri yalnız yapmağa ve diğer şeriklere hesap

vermeğe mecburdur.

IV- Üçüncü şahıslara karşı mesuliyet

Madde 541 - Şİrketin nihayet bulması üçüncü şahıslara karşı taahhütleri

tadil etmez.

Kanunun meriyeti zamanı

Madde 542 - İşbu kanun; Kanunu Medeninin mevkii meriyete vazı tarihinden

muteberdir.

Kanunun icrasına memur makam

Madde 543 - İşbu kanunun hükmünü icraya Adliye Vekili memurdur.

Tashihat

Madde 544 - Kanunu Medeninin mütemmimi olan işbu kanun merbut tashihler

ile beraber kabul edilmiştir.

Madde Yanlış Doğrusu

-------------- ------- ----------- ----------- -----------------

Kanunu Medeni 92 zaid olduğundan

silinmiştir.

Borçlar Kanunu 111 borcada borçda tabı esnasında tashih

edilmiştir.

" " 111 üçüncü şahsa üçüncü şahsada "

Kanunu Medeni 112 zaid olduğundan

silinmiştir.

Borçlar Kanunu 149 şart şarta tabı esnasında

tashih edilmiştir.

" " 151 menfaatte menfaatlerde " "

" " 153 mirasçısı mirasçısı " "

" " 167 öyle ile " "

" " 171 alacaklıya alacaklı, ne " "

" " 171 kefilidir kefildir " "

Kanunu Medeni 439 ikinci fıkra zaiddir

silinmiştir.

" " 755 yirmide yirmi misle

biridir. müsavi addo-

lunur

a- Kanunu Medenideki vecibe veya vecibeler ıstılahı yerine borç veya borçlar

ıstılahı konulacaktır.

b- Borçlar Kanununun 187 nci maddesinin son fıkrası (müşteri teslimini iste-

mek niyetinde ise muayyen müddetin inkızasında bayii bundan haberdar etmesi

lazımdır) olacaktır.

p - Borçlar Kanununun 223 üncü maddesinin son fıkrası (müşteriye bundan

ziyade borç tahmil eden mukaveleler batıldır) olacaktır.

t - Kanunu Medenide mevcut (hudut) kelimesi yerine sınır kelimesi konulacak-

tır.

s - Kanunu Medenide ve Borçlar Kanununda mevcut (istimal) kelimeleri yerine

(kullanmak) kelimeleri konulacaktır.

c - Kanunu Medenideki (şahsı salis) yerine (üçüncü şahıs) ve (eşhası sali-

se) yerine (üçüncü şahıslar) ıstılahı konulacaktır.

ç - Kanunu Medenideki (Ukud) kelimesi yerine (akıdlre) kelimesi konulacak-

tır.

h - Kanunu Medenideki (tarafeyn) ıstılahı yerine (iki taraf) ıstılahı konu-

lacaktır.

22/4/1926 TARİH VE 818 SAYILI ANA KANUNA İŞLENEMEYEN HÜKÜMLER :

1 - 4/11/1990 tarih ve 3678 sayılı Kanunun Geçici Maddesi :

Geçici Madde 1.- Bu Kanunun 29 ve 30 uncu maddesi hükümleri, yürürlük

tarihinden önceki ilişkilerden doğan ve halen görülmekte olan yabancı para ve

faiz alacaklarına ilişkin davalar hakkında uygulanmaz. Ancak, alacaklıların bu

Kanuna ve Borçlar Kanununun 105 inci maddesine göre munzam zarar talep etme

hakları saklıdır.